Category Archives: Club Monte Alto
YA NO PISA LA TIERRA TU REY
Moitas veces reflexionamos sobre o sentido que ten un clube de lectura, xente de plurais procedencias e gustos, niveis culturais e aspiracións, que nos xuntamos apretadamente arredor do mesmo título, imposto por non sei qué criterio. Sabemos de antemán que non chegaremos a uniformidades, a conclusións, que despois de dúas horas os temas derivarán cara aos nosos aspectos persoais, que se perderá o espírito primeiro, que pesará máis o non que o si e que ás veces o libro quedará a medias como un bocado esquecido.
Pero logo, pese ao si e o non, resta o descubrimento, e dámoslle resposta ao para qué. Para descubrir.
Principalmente estamos nun clube deste estilo para sair da casa, para ler, para xuntármonos, para coñecer xente, para isto ou para aquilo, pero o que nos une, por riba das calidades e das cualidades lectoras é o descubrimento.
Penso que eu me apuntaría a un clube de lectura porque alongaría os meus brazos para poder chegar aos andeis aos que por min mesma nunca chegaría, que daría atopado libros, autoras e autores, textos e capas que eu soa non, nunca. Que o marketing deslúmbranos até cegarnos, que moitas veces non podemos pasar máis aló dos andeis publicitarios, que funcionan como barricadas de best-sellers que non nos deixan ir máis alá. E entón chega, o descubrimento. Alguén de quen nunca temos escoitado falar, e os nosos reparos, a anti-intrepidez.
No caso de Cristina Sánchez-Andrade (Compostela, 1968) era o absoluto descoñecemento, ninguén, ningún de nós a escoitara nunca. Achegámonos a ela por sabela da casa –ese apelido- e polo fantástico título YA NO PISA LA TIERRA TU REY. O resultado: descolocados totalmente polo achádego non podemos entender que non se lle dea o coñecemento suficiente a esta autora que bebe do realismo máxico de raíces cunqueirianas pero tamén influída polo vido de alénmar.
A novela, máis un conto que se alonga até declinar e esluirse, ten unha estrutura complexa e incerta formalmente que atenta contra as bases estándar do relato.
Narradores plurais, personaxes crípticos e múltiples, monxas que actúan como un corifeo, ausencia de espazo e tempo, chiscadelas a coordenadas galegas, unha linguaxe sinestésica e cargada de acertados galeguismos que nos van atrapando pouco a pouco.
A forma vai collendo altura sobre o contido para abranguer moitos elementos estilísticos nunha trama simple: un pazo e un convento, un marqués, unha abadesa e unhas novicias –vinte ou máis- que actúan e falan e doen como unha soa. Un matrimonio concertado cunha misteriosa dama para evitar que o galo asalte as galiñas choutando por riba das tapias. As alegorías, a soidade grupal, a perda da liberdade, a perda da identidade esluida no interior dun grupo, a interdependencia…
O relato vai despuntando cara a todos os puntos cardinais, pero non conclúe en ningunha parte, bríndanos pasaxes excelentes, e unha técnica impecable para destacar a retórica. Onomatopeias galeguizadas, sinestesia da máis pura, descripcións animalizadas que perfilan personaxes incriblemente estraños pero próximos ao lector, brillantez e frescura máximas nesta historia de lealdades e traizóns, de espazos pechados e liberdades, de rostros agochados e olladas múltiples, de monxas, abadesas, marqueses e lacaios, novicias lavandeiras, negras, grandes, pequenas e contestatarias que, as veces, semella que non leva ao lector cara a ningures, pero coa convicción de que percorrer ese camiño, só polo feito de ver o que acontece e como se vai contando, paga a pena.
O quimérico inquilino
Debuxante coñecido máis que escritor, membro do grupo Pánico, xunto con Jodorowski e Fernando Arrabal, Roland Topor (París, 1938) achéganos unha historia terriblemente próxima a nós pola súa localización e ao mesmo tempo íntima de seu polo seu escurantismo, o seu obsesivo traballo de caricaturización, o seu finísimo humor negro.
Topor o debuxante, o pintor, tíñanos afeitos ao canibalismo das súas imaxes (La cocina caníbal, textos e debuxos con prólogo de Arrabal, moi recomendado para os pouco escrupulosos), aos seus brancoenegros luxados e puros ao mesmo tempo, ao home hipersexual e cruel devorándose a si mesmo como xeito de atravesar a sociedade que o atrapa. E aquí debúxanos cunha prosa áxil e simple, as máis das veces, a Trelkovski, un home normal, nunha situación vital normal como é buscar un sitio no que vivir, integrarse definitivamente nunha comunidade.
O aparentemente tranquilo Trelkovski, anódino oficinista que non se enfronta a ninguén, non sabe a sorte que ten cando atopa un pisiño agradable nun bo barrio do centro. Segundo a porteira e os veciños o piso non ten problemas, é cómodo, pequeno, doado, aínda que hai un furado na solaina xa que a anterior inquilina dicidiu tirarse pola ventá.
Nunca ficción lenta e pouco cargada de detalles superficiais, o debuxante debúxanos, perfílanos exactamente a historia do inquilino Trelkovski e, a través dos seus ollos, vamos achegándonos a unha comunidade aparentemente perversa, maliciosa e terrible que foi borrando as pegadas da anterior inquila, Simone Choule, tras dun máis que sospeitoso accidente. O ruido apoucado, os pasos afogados, o medo ao sobresalto, son puntos de unión do lector co protagonista, que trata de pasar desapercibido entre os veciños ceñudos e sempre ao axexo, mentres trata de rescatar a memoria de Simone Choule, primeiro con curiosidade, despois cunha morbosa busca de calquera referencia que lle permita saber quen era ela e como chegou a desaparecer.
A medida que se vai abrindo a novela, vaise facendo sorprendentemente estraña e metafórica, chea de simboloxías dignas de estudo (pechaduras e regandixas, dentes arrincados, sons e voces). Todo vai presentíndose na medida en que o inquilino, o cándido home correcto se vai retorcendo sobre si mesmo, volvéndose contra a súa propia cordura, sentíndose vítima dun ambiente perturbador. Metamorfoseado e delirante, o surrealismo do propio Topor rechea os ocos dentro da nosa cabeza, como nun guión de cine ( a propósito, Polanski levou esta novela ao cine, e con moito acerto), como nunha novela gráfica.
O medo como sentimento que adultera todos os demais, que modifica todas as sucesións das nosas vidas. E medo da que tras do pesadelo que é buscar o piso axeitado para formar un fogar, o peor aínda está por chegar porque, sabes ben quen durme ao outro lado das túas paredes?, quen frega a túa escaleira? Quen vixila os teus pasos, as túas saídas, o teu buzón…?
De volta no Club de Lectura de Monte Alto
De volta outra vez, tras das vacacións do verán, e xa case sen saudar nin comentar as lecturas estivais, metémonos en profundidades narrativas cun exercicio moi especial: ler a cegas. In situ, desprevidos e sen axudas externas (nin wikipedia nin google que nos sirva de apuntador) lemos un conto curto que vén sen título, sen autor e sen calquera referencia que nos permita distinguilo. Trátase de desenferruxarnos do parón vacacional e trátase de prestarlle á lectura a atención que sempre nos requiriu e cunha única axuda, a intuición.
O espazo e o tempo sacámolos polas referencias da comida, bebida e roupa que nos dá un narrador. A forma de falar e o desenvolvemento dos personaxes dánnos pautas para localizar a acción nun punto determinado, espazotemporal e, elucubrando nun principio e remitíndonos á destreza dalgúns lectores, chegamos a barallar autores e obras. O autor é un home, norteamericano, a acción céntrase nun dinner bar dunha zona achegada a Chicago, nos anos trinta ou corenta…E barrallamos Faulkner, Hammet, Capote, até chegar a descubrir a este autor feito anónimo á mantenta.
O enlace para a obra e o autor.
Benvid@s á nova andaina do noso clube!
84, Charing Cross Road
Primeiro, hai que diferenciar entre o que sería literatura epistolar -algo con vontade literaria, un único autor que asume dous papeis, unha ficción ou unha realidade ficcionada- e logo o conxunto de cartas con valor literario.
Despois, se a este valor literario se lle engade o valor bibliófilo, ese retrato da paixón polos libros, pola súa beleza, o afán de posuilos, de disfrutar do seu interior tanto como da súa apariencia…Engadimos, ademais, o compoñente histórico, ou como entre as liñas da correspondencia axuntada se pode ver ao trasluz unha época, unha sucesión de esceas vitais, de seres latexantes, que están a vivir en directo un momento e un lugar…
Xuntándoo todo temos o valor específico e crucial dunha obra como 84, Charing Cross Road.
O nome desta rúa de Londres lévanos a un punto determinado, as librarías ateigadas de volumes novos e de vello, de preciosas edicións rescatadas de riquísimas bibliotecas esfareladas pola cobiza, pola ignorancia ou pola morte e, de como o amor polos libros da autora, Helene Hanff (Filadelfia, 1916) é o punto de partida para este libro tan especial.
Desexosa de conquerir novas lecturas, Helenne Hanff ponse en contacto cos libreiros de Marks & Co, a libraría situada no número 84 da Rúa Charing Cross. Frank Doel, o empregada que se encargará de servirlle con pulcritude cada un dos seus pedidos, Frank Doel, será o seu compañeiro neste entrecruzamento epistolar no que trasluce a obsesión polos libros, por escribir, por posuir a esencia das máis diferentes obras literarias e, ao mesmo tempo, a correspondencia humana na que aboia a necesidade, a separación de dous mundos en postguerra.
As voces que van xurdindo como un corifeo arredor das figuras de Helene e Frank dan relevo e veracidade á historia, polo que se humaniza até o extremo de estenderse no tempo durante 20 anos de axuda, de comprensión mutua de dous mundos afastados máis que físicamente, no que a contención do tratamento mercantil das primeiras cartas dá paso á amizade e a familiaridade adquirida a base do humor beningno e a solidaridade de Hanff, así como a profesionalidade e o gusto polos libros da Doel.
Un libro para disfrutar se sabemos ler entre liñas, ir máis aló do texto e preguntármonos o que hai detrás de cada personaxe, deixando de sentírmonos como miróns para sentirnos espectadores dunha partida de xadrez en moitas ocasións, dun pulso intelectual noutras e dun diálogo esperanzador, humano, sempre.
Isabel Coixet levou ao teatro a historia de Helene e Frank, mentres que no cine os seus papeis foron interpretados por Anne Bancroft e Anthony Hopkins.
Crematorio
É Crematorio un descubrimento total. Un percorrido integral polo espiñazo da nosa sociedade feito no tempo que dura o traxecto en coche do seu narrador. Un esnaquizar os pensamentos para facer unha radiografía que non agocha nada, que de tan íntimo o que se di fica totalmente exposto o interior de cada un dos personaxes retratados.
O crematorio é un título global que parte da realidade da morte de Matías Bertomeu para igualar e facer abrollar os crematorios -purgatorios, infernos, culpas e penas- de cada un dos seus achegados. Da man do seu irmán Rubén, construtor sen escrúpulos e snob de postal septuaxenario (con matóns ao seu servizo, familiar á que pagar as maquías da chantaxe emocional, nova muller pneumática e na treintena…) asistimos a un estruturadísimo retrato da clase alta e toda a coda parasitaria que xorde arredor da desenfreada construción urbanística na costa de Levante. Nun pobo imaxinario, Missent, que podería ser un Benidorm de altísimas torres a pé de praia, ou calquera desas cidades de vacacións prometidas como paraísos de cemento e tixolo, o mosaico de personaxes percorre os alicerces de todo o que fundou a industria dos Bertomeu, dende unha nai autoritaria, “gótica egoística”, alta e agresiva como as torres dunha catedral, até o máis resentido dos sicarios, todos os personaxes que se lamentan pola perda de Matías, ideólogo dunha nova revolución que volva ao campo, ábrese en canle para expoñer sentimentos de insatisfacción, sobre todo.
Narrador principal, Rubén, pedra angular desta familia baseada no poder, nos cartos e na trampa sobre a que subsisten, merodéase sobre a infancia perdida, as figuras antergas e cobiza como motor fundamental; o material como o esparadrapo que une as fendas e que tapa as feridas. A ética e a conciencia chegan a un estado ornamental para dar paso a exquisitez como reflexión, á busca da beleza e do acomodo por riba de valores esenciais. Rubén, o irmán vivo, síntese pegado á sombra do seu irmán, ferve na envexa da súa liberdade que, sen comprometerse con nada -fillos, mulleres, ideas, materiais, partidos- mantivo unha consideración e un respecto do que el non goza.
Todos vistos ao trasluz, ningún personaxe pode fuxir de ser espido e visto na súa miseria. O escritor que, procurado o éxito, agora busca os puntais primordias da vida, o amor e a calma, para poder morrer en paz. O crítico que xustifica a súa creación como busca da idea propia que lle permita sair da mera función de eco para ser voz. A filla que querería ser filla e amante do tío morto. A muller nova que quere ser nai de novas xeracións que herden o poder conquerido…
O texto é agumado, cortante, real; danos unha aproximación a nós mesmos a través da análise de pormenores exquisitos, da observación total de cada movemento do ser humano. Podemos vernos como nun espello, aínda que non nos queiramos recoñecer nese lugar que podrece de corrupción e de avaricia.
O autor vai superpoñendo as voces, os tempos,os espazos, para que caiba todo nun momento, varias vidas ao mesmo tempo facendo un corifeo -ou un coro de carpideiras que choran xunto ao cadáver ao bordo do crematorio- e que cantan as mesmas dores e os mesmos degoros sen diferenciarse nas razóns e nos propósitos primarios: vencer os medos, a morte, conseguir máis, ser o que máis. Fuxir do propio lume que arde na conciencia.
Rafael Chirbes (Tabernes de Valldigna, Valencia, 27 de junio de 1949) é un escritor e crítico literario español, gañador do Premio Nacional de la Crítica 2007.
Novelas
- Mimoun(1988)
- En la lucha final(1991)
- La buena letra(1992)
- Los disparos del cazador(1994)
- La larga marcha(1996)
- La caída de Madrid(2000)
- Los viejos amigos(2003)
- Crematorio (2007)
Ensayos
- Mediterráneos(1997)
- El novelista perplejo(2002)
- El viajero sedentario(2004)
- Por cuenta propia (2010)
O lector
Conmoven, neste libro, as dúas acepcións do verbo ler, unha como a facultade aprendida de xuntar os signos para descifrar mensaxes e a outra, que provén da aprendizaxe do anterior, e que consiste no grande pracer, na afección, no vezo, incluso, que provoca o embocar un libro -calquera que sexa- e que as súas mensaxes nos atrapen e nos leven e nos asistan.
O mozo Michael Berg é consciente deste pracer lector, por iso le para Hanna, abre os seus libros para indicarlle o camiño a seguir, como quen guía un cego. Ela acaba de axudalo na rúa, el vén de levarlle flores en resposta, ela ten que deixalo entrar, el foxe e logo volve e, de socato, os dous, con décadas de diferenza na idade, vense igualados polas experiencias pracenteiras do sexo e da lectura. Ela escoita, el finxe ser quen se deixa ver nos libros, ela soña…
Un estudante de quince anos e unha revisora de tranvía de máis de trinta, xúntanse cada tarde durante unhas horas para adentrarse o un no outro e os dous xuntos nun libro. Son rituais de intimidade solemnes, anónimos para o resto do mundo, agochados, até que a vida vai facendo xirar á xente mudando a dirección, separándose os seus camiños.
Pasados varios anos, nos que Berg remata a carreira de dereito e comeza as súas prácticas xurídicas, os camiños dos dous volven cruzarse nun xuízo que se está a levar a cabo contra varias coidadoras dun campo de concentración. Entre os apuntes, os profesores, avogados e testemuños, Michael pode recoñecer á que fora a súa compañeira de cama e lectura, a quen se responsabiliza de horribles crimes.
Dar co segredo da súa antiga amante desatará na conciencia de Michael un dilema sobre o silencio ou a delación, que suporía a diferenza entre a culpabilibade e a inocencia -daquela maneira- de Hanna.
O autor emprega esta historia tan sinxela para reflexionar sobre os termos de conciencia, de supresión da culpa, da extinción ou non das responsabilidades, na longa postguerra alemá. O contrapunto entre esquecer para non facer sangrar as feridas aínda recentes no momento da novela e a súa presentación pública para representar un exemplo da deshumanización na que non hai que caer, é un dos puntais de O LECTOR.
O calar e o falar, no caso de Michael, e o aprender ou desaprender, no de Hanna, fannos pensar na desigualdade de oportunidades entre homes e mulleres na época e, sobre todo, coas circunstancias engadidas -e das que non falaremos aquí por non facer un spoiler da obra- de cada un dos protagonistas. Un rapaz de 15 anos que consigue formarse, e unha muller de trinta e tantos que ten que tomar unha terrible decisión precisamente por non ter opcións entre as que escoller.
A diferenza entre os futuros dos dous e mesmo a súa coincidencia depende, por riba de todas as cousas, dalgo tan sinxelo como grandioso: o ler.
Divorcio en Buda de Sandor Marai
Un divorcio, para un maxistrado especialista en procesos matrimoniais, non debería resultar un problema, nin un sobresalto, de non ser que un dos nomes dos cónxuxes lle resulte estrañamente familiar.
Se para o estricto e cuadriculado xuíz Kristof Komives, entender a fin dunha parella é algo dificultoso, debido á súa férrea educación nos valores máis tradicionais, entender a disolución dunha parella coñecida supón un verdadeiro disturbio na súa vida lineal e meticulosa.
O nome dela, de Anna Fazekas, coñecida da súa xuventude, chega a través dunha demanda de divorcio para facelo dubidar sobre os principios sobre os que Kristof veu desenvolvendo o seu carácter para gozar dun estatus case que herdado dunha estensa caste de xuíces e homes rectos de moral implacable. Anna, o recordo de Anna, incomódao e interrógao, faino contrapoñer os seus valores con aqueles que se estilan no momento en que flúe a historia, como flúe o río Danubio dividindo Buda e Pest como dous contrincantes.
Así define Marai Buda como un lugar máis estricto e aristocrático que Pest, máis viva e relaxada, cambiante e con tendencia a asimilar as novidades e disfrutalas, mentres que Buda, altiva e históricamente máis rica e beneficiada, vive con tirantez os cambios, o paso do tempo. Así como Kristof e Imre Greiner, o médico, o home de quen Anna quere divorciarse.
A vida tranquila e intachable deste xuíz vese interrumpida, mudando o transcurso da súa narración, cando o doutor Greiner o espera, nervioso, no seu salón, cando recén chegado dunha festa, non quere deixar pasar a oportunidade de confesar que vén de matar a Anna, de deixala morrer, querendo confesar unha culpabilidade que o leva a falar sen piedade do seu pasado, mentres ao mesmo tempo crea unha busca do pasado paralelo na mente de Kristof, que o escoita escéptico, mentres trata de achar puntos en común entre a narración do médico e a súa primeira confesión.
Anna está morta, e entre os dous repártense a súa vida, o seu pasado, as anécdotas de cómo teñen coincidido con ela e tomado as decisión que os levaron ao presente: ao xuíz a pasar de largo dun par de veladas de charla e olladas inofensivas, e ao médico a casar e someter aos ciumes e a posesión até os puntos máis recónditos da mente de Anna. Todos os recantos agás un: os seus soños.
Delirio de David Grossman
O DELIRIO defínese, desde o punto de vista da psicoloxía, como unha idea firmemente sostida mais con fundamentos lóxicos non axeitados. Delirio é para Shaul, o protagonista desta novela, a historia que comeza na súa cabeza cada día, cando a súa muller sae cargada coa bolsa de deporte e chega unha hora máis tarde, co pelo mollado, cun sorriso na cara e aspecto relaxado.
O que semella unha inocente rotina de piscina e exercicios, para Shaul significa, a todas luces, o engano, a traizón, unha espiral de ciumes e sentimentos que debe manter pechados na súa cabeza para non destruir o mundo idealizado que, agás por esa hora diaria, semella circular arredor da normalidade dun matrimonio de anos.
Os ciumes impulsan a Shaul a recrear mentalmente todos os pormenores da vida paralela de Elisheva e o seu amante, a quen xa lles outorgou unhas rotinas minuciosas, case rituais, que el visualiza para aumentar un dano co que parece disfrutar.
Mais a traizón está, a falla de ser probada, na mente de Shaul, quen recorre á súa cuñada Esti para que o acompañe nunha viaxe da que nada sabe, con destino ao lugar onde Elisheva adoita atoparse consigo mesma durante uns breves días, todos os anos.
Alí pensa que se reúne co seu amante, Paul, un inmigrante ruso que acadou a ver unha vez na súa cociña, nunha escea que é difícil saber se forma parte do mundo fantástico dos ciumes ou se cadra foi real, sendo a pedra angular de todo o tecido despois.
Esti e Shaul diríxense cara a unha meta que aínda está por descubrir. Durante parte da tarde e da noite o delirio vai sendo narrado e traducido a sentimentos de impotencia, de raiba contida, e involucran a Esti cos seus propios sentimentos que recuperan do pasado historias que xa estaba esquecidas.
Dous seres que non se comprendían nun principio e que se reúnen por un impulso e unha necesidade, vense confesando os seus pesadelos e remorsos, trazando e borrando fronteiras entre terreos que pertencen ao inventado e ao definido.
A historia non está en concretar as culpabilidades nin chegar á meta nin descubrir o engano, está na necesidade dun home, Shaul, de enfrontarse a si mesmo e as súas carencias e medos a través de formar un inimigo, un antagonista…ou, se cadra, un alter ego?
DAVID GROSSMAN (Xerusalén, 1954) é sobre todo coñecido por ser, xunto con Amos Oz, o escritor máis prestixioso do seu país, polo seu compromiso co entendemento entre israelíes e palestinos e por perder un fillo nese interminable conflito.
Libros Traducidos ao español:
Novela
- La memoria de la piel. Seix Barral, “Biblioteca Formentor”. Barcelona, octubre de 2007.
- Tu serás mi cuchillo. Seix Barral, “Biblioteca Formentor”. Barcelona
- Llévame contigo. Seix Barral, “Biblioteca Formentor”. Barcelona, 2002.
- El libro de la gramática interna. Tusquets Editores, col. “Andanzas”. Barcelona, 2001.
- El Chico Zigzag. Tusquets Editores, col. “Andanzas”. Barcelona, 1998.
- La sonrisa del cordero. Tusquets Editores, col. “Andanzas”. Barcelona, 1995.
- Véase: Amor. Tusquets Editores, col. “Andanzas”. Barcelona, 1993.
Ensaio
- La miel del león. El mito de Sansón. Ed. Salamandra. Barcelona, marzo de 2007.
- La muerte como forma de vida. Seix Barral, Col. “Los tres Mundos”. Barcelona, 2003.
- Presencias Ausentes. Tusquets Editores, Ensayo. Barcelona, 1994.
Fixéronse dúas películas baseadas nas súas novelas:
- La sonrisa del cordero.
- Alguien con quien correr.









