Category Archives: Xeral
Carvalho Calero: Vieiros de esperanza
A singular vida dun prócer da lingua e a cultura galegas como Ricardo Carvalho Calero semella estar marcada polo signo do extraordinario desde o seu nacemento. O escritor, profesor, investigador e tantas cousas máis veu ao mundo en 1910, o ano do penúltimo paso do cometa Halley pola Terra, referencia que para el tiña a súa importancia, xa que, de feito, nalgunha ocasión comentou que ás veces gustáballe denominar á xeración cultural á que el mesmo pertencía, a do Seminario de Estudos Galegos, como a xeración Halley.
Por iso, non deixa de resultar curioso que o ano da súa homenaxe polo Día das Letras Galegas coincida con outra circunstancia excepcional, aínda que neste caso de cariz moi diferente, como é a pandemia coronavírica. A situación de alarma na que nos atopamos provocou que a celebración de todos os actos institucionais e culturais programados polo Ano Carvalho Calero tivese que ser adiada, non se sabe moi ben para cando, o cal, seguindo co xogo das correspondencias, poderíase interpretar coma unha especie de maldición, unha prolongación do postergamento ao recoñecemento da súa figura, polos motivos ben coñecidos, que tivo lugar durante moito tempo.
Dende as BMC queremos desconfinar ao profesor Carvalho Calero compartindo convosco o documental Vieiros de Esperanza, inédito na rede ata esta mesma semana, xunto cunha entrevista co seu director, o ferrolán Antón Rodríguez Fernández, e no que se ofrece un percorrido pola súa traxectoria vital a través da mirada dunha serie de persoeiros da cultura galega (Victor Freixanes, Pilar García Negro ou Darío Villanueva, entre outros), quenes fan unha reflexión en profundidade sobre a súa enorme aportación á nosa lingua e cultura.
Documental: Vieiros de Esperanza
Entrevista con Antón Rodríguez Fernández
– Vieiros de Esperanza gravouse en 2014, seis anos antes da celebración do ano Carvalho Calero que está a acontecer neste 2020. Como xurde a idea de adicarlle un documental a unha figura como a súa, de recoñecidisimo prestixio no eido da cultura pero cun perfil máis ben discreto de cara a opinión pública?
A idea xurdiu a comezos do verán de 2013. Encamiñábame a rematar a carreira de Comunicación Audiovisual na UDC e polo meu interese no xénero documental decidín que o proxecto final fose Vieiros de Esperanza.
Sentín a necesidade de sumarme ao recoñecemento de Carvalho a partir da creación audiovisual primeiro por ser ferrolán e tamén por ser un autor que estivo no debate de dedicarlle ou non o Día das Letras Galegas durante case vinte anos. O documental era unha maneira máis de homenaxealo a nivel popular.
– Cara ao final do documental especulábase de xeito premonitorio coa posibilidade de adicarlle o Día das Letras Galegas nun futuro, aínda que mais ben remoto naquel momento ao tratarse dunha figura cando menos incómoda, por non decir polémica, polas posicións reintegracionistas que adoptou. Que cres que mudou na sociedade galega ou na academia neste tempo para que agora, aparentemente, se acepte con total naturalidade o recoñecemento o seu labor?
Os cambios de posicionamento na Real Academia Galega poden chamar a atención, sobre todo, porque durante bastante tempo existiu división e polémica cando se falaba de don Ricardo. Alegrámonos que a día de hoxe Carvalho non supoña un atranco para as institucións culturais galegas e ogallá sexa o reflexo dunha aceptación por parte da sociedade. Penso que a sociedade mudou moi pouco en seis anos, en cambio vexo que se dan pequenos pasos na universalización do galego, que toma contactos co portugués por exemplo en series de grande éxito televisivo. Sería interesante que a Academia dialogase coas galegas e galegos para explicar a evolución favorable cara Carvalho Calero.
– Chama a atención que a consideración global da súa figura, cunha traxectoria tan prolífica e produtiva en tantos terreos, quedase distorsionada precisamente por esa postura intelectual respeito á lingua galega. Pensas que o recoñecemento das Letras Galegas repara ou recupera nalgunha medida todo o seu traballo?
Falar de Carvalho Calero é falar do cultivo de todos os xéneros literarios. Cada colectivo penso que reivindica os terreos cos que concorda máis ou que lle resultan máis brillantes. Todo o mundo coincide na súa espectacular Historia da Literatura Galega Contemporánea (1963), pero despois cadaquén elixirá. Mesmo dan a opción de escribir Carballo Calero ou Carvalho Calero, dependendo da sensibilidade ortográfica.
– No documental fálase de que a postura lingüística de Carvalho Calero, de achegamento á lusofonía, xerou no seu momento un debate que dividía á academia e que podía dividir á sociedade galega. É posible que agora ese debate se poida producir dun xeito menos traumático e máis construtivo?
Considero que si. Polo menos debería ser un debate de análise na educación galega, aínda que ás veces continúo a ver nas redes xente que se enlea polo tema ortográfico, de chegar incluso a faltar o respecto por empregar o modelo de galego reintegrado.
Aínda que este “annus horribilis” trastoque a homenaxe educativa, habería que manter a análise do pensamento carvalhiano polo menos nos cursos máis avanzados da ESO e Bacharelato. Debería resultar interesante comparar o que se di en Vieiros de Esperanza e o que opinan a día de hoxe as persoas que antes o tentaban silenciar. Iso penso que se poderá ver a través dos productos culturais que están a xurdir este ano.
– O propio Carvalho Calero laiábase de ser considerado un herexe, un cismático, mesmo un corruptor da mocidade por parte da cultura oficial. Pensas que esa imaxe é un pouco anacrónica na actualidade ou aínda está vixente?
Na miña opinión, esa cita está encadrada nun contexto de duros debates con respecto á lingua. A división entre reintegracionistas e isolacionistas era moito máis forte. Penso que na actualidade hai maior cordialidade, e o Ano Carvalho das Letras está servindo para conectar digamos que as dúas institucións da lingua que durante anos estiveron distanciadas, a Real Academia Galega e a Associaçom Galega da Língua. Incluso tocando a idea do Binormativismo, a convivencia das dúas normas ortográficas.
– Das moitas facetas que presenta un personaxe tan poliédrico como el (poeta, novelista, dramaturgo, investigador, profesor, etc.) cal é a que máis che interesaba salientar ou a que che parece máis interesante?
Elexiría a faceta de estudoso da lingua e a de poeta. Carvalho considerábase poeta e xa dende ben pequeño cultivou poesía. Os anos 80, anos da súa xubilación, foron moi produtivos e hai numerosos artigos en defensa da nosa lingua que son unha marabilla. A obra Scórpio (1987) conclúe a súa traxectoria novelística e é de obrigada lectura.
– Cal foi a túa percepción da consideración que lles merecía Carvalho Calero aos participantes no documental, moitos deles figuras salientables da sociedade e da cultura galegas?
Todos coincidiron e coinciden no seu enorme legado, como din no documental, a pesar da súa defensa do Reintegracionismo. A obra de Carvalho é monumental e ten moitísimas posibilidades tanto de gustos coma de estudo.
– Como foi o proceso de gravación? Cales foron os principais atrancos que tivestes que resolver?
A investigación sobre o autor leveina a cabo dende o verán do 2013 mais a filmación reduciuse a uns días entre marzo e abril do 2014. En xeral non tivemos grandes atrancos, gravamos en Ferrol, A Coruña, Compostela e Lugo e o material era tanto propio como da universidade. Hai máis estudosas, estudosos de Carvalho que nos gustaría ter entrevistado, pero por circunstancias diversas tivemos que delimitar e tirar para adiante porque en xuño tiñamos que ter todo preparado para a súa presentación ante o tribunal.
Teño que agradecer a Javier Gómez e Sergio Arango, compañeiros de proxecto que colaboraron aportando tamén as súas dotes técnicas.
– E cal foi o seu percorrido en canto a difusión ata este Día das Letras Galegas adicado a el?
O documental presentouse en Ferrol en 2015, e a partir desa data moveuse por algúns centros culturais ferroláns e por outras vilas galegas, incluso fun convidado polo colectivo Fenda, grupo de galegas e galegos en Madrid, para presentalo no casino da mesma cidade.
Para este ano tiñamos unha serie de presentacións e actos pero debido á pandemia todo ficou suspendido. Ogallá que toda clase de eventos dedicados a Carvalho continúen no futuro, como fixeron e fixemos anos atrás. Porque Carvalho Calero merece estar presente na sociedade galega e ser unha referencia na defensa da nosa lingua, antes, hoxe e sempre.
– Que che gustaría terlle preguntado a Carvalho Calero se tiveras a oportunidade?
Gustaríame preguntarlle que opina da situación actual da lingua e o seu futuro, se continuaría coa súa visión pesimista do devir do idioma galego ou se acentuaría aínda máis esa negatividade.
Tamén falar en detalle dos anos de estudante en Compostela, os anos do Seminario de Estudos Galegos e do Partido Galeguista. Ou adiantarlle que sería homenaxeado co Día das Letras Galegas, e que desgrazadamente coincidiría cunha pandemia, pero que a súa figura está presente en moitos de nós como estandarte do pobo galego.
– E xa para rematar, teño entendido que o teu último proxecto ata o de agora foi outro documental sobre Miguel Delibes. Que tal foi a experiencia e que novos proxectos tes agora entre mans?
Si. Fun produtor e un dos guionistas da curta documental ¡Aúpa, Delibes! (2015), que presentamos na Seminci de Valladolid ese mesmo ano. O proxecto fixémolo entre tres compañeiros: Daniel Rivas, Ignacio Navarro e máis eu.
O pasado setembro filmei a curta Aquilino de Seixas (2019), encadrada no Chanfaina Lab de San Sadurniño. Un encontro de cineastas dende nivel amateur até figuras profesionais do audiovisual galego, e non só.
E para o futuro xa estou a pensar novas ideas que oxalá cheguen a bo porto, aínda que tamén teño bastante traballo no estudo dunha oposición.
Do teatro lido ás ondas: Carvalho Calero
Era o ano 2017 cando na biblioteca Sagrada Familia decidimos poñer en marcha un obradoiro de teatro lido. Considerabamos que o teatro lido encaixaba perfectamente no proxecto da biblioteca, como unha forma de estimular a lectura, achegarse ao xénero dramático, practicar a lectura pública sobre todo en galego e proporcionar un medio máis para o goce do tempo libre en grupo.
E levamos xa catro edicións deste obradoiro, que xa se converteu nun club, que se reúne semanalmente, os luns a partir das 19.30 horas, para practicar esta afección. Facémolo combinando a lectura en si de textos teatrais, con exercicios e prácticas de formación actoral. Así, aínda que o propósito é a lectura expresiva, non desbotamos xogos de expresión corporal ou de improvisación. O obxectivo final –á parte de sobre todo divertirse moito– é representar un espectáculo ao final do curso. Non nos centramos nin nunha obra concreta nin nun xénero en particular. Para estimular máis a participación e formarnos máis, escollemos fragmentos de todo tipo de textos, desde dramáticos a cómicos, e non só estritamente teatrais: tamén usamos poesías, contos e ata nos atrevemos a cantar!!
E como as persoas do club son moi ousadas, ás veces pasamos a barreira do “lido” para pasar á representación teatral completa, con escenografía e vestiario incluídos.
Trátase, como vedes, dunha experiencia moi aberta, que pode chegar ata onde queiramos. O teatro para nós non ten límites!!
Este ano comezamos o curso traballando arredor da radio. Porque a radio foi unha grande impulsora do teatro lido, a través do radioteatro, das radionovelas… E niso estabamos traballando cando nos pillou esta situación. Pero como recursos non nos faltan, decidimos aproveitar da mellor maneira a adversidade e converter o proxecto de montaxe, nun programa radiofónico en sentido literal. E para iso contamos coa inestimábel axuda de don Ricardo Carvalho Calero, a quen precisamente este ano –que mala sorte tivo o home– se lle dedica o Día das Letras Galegas. Non se poderá celebrar de maneira presencial ata o mes de outubro, pero si de maneira virtual, e para iso que mellor que o noso club de teatro, xa adoito nas artes radiofónicas despois do traballo de todo o curso.
Así, cada unha e cada un desde a súa casa, logo de perfilar un guión e de documentarnos abundantemente nas redes, achegou o seu baguiño para a pipa do viño, e construímos entre todos un noticiario especial Día das Letras Galegas, dedicado a don Ricardo Carvalho Calero.
Xogamos coa ficción e a realidade, porque a radio é o que ten: que se pode facer maxia. E así poderemos escoitar tanto á nosa querida Mercedes Queixas, profesora, investigadora, escritora e académica igual que o foi don Ricardo, como a unha carioca lendo Scórpio, un antigo alumno do colexio Fingoi, a música lusófona de A minha Embala, ou –isto é marabilla pura– unha entrevista en vivo a Carvalho Calero! E moitas cousas máis que poderedes escoitar.
Dicímosvolo en serio: se tedes ganas de coñecer máis a figura de Carvalho Calero, non só na súa faciana de escritor, senón como persoa, esta é a vosa mellor –e máis entretida– oportunidade. Dinme as rapazas do club de teatro que poderiamos montar uns anuncios radiofónicos sobre Carvalho, pero xa é moito… Hai que deixar algo para cando volva comezar o curso, pasado o verán e cando saibamos como vai ser esa “nova normalidade”. O que é certo é que sexa cal sexa, o club de teatro vai seguir funcionando, e desde aquí invitámosvos a participar nel. Non tedes curiosidade? Atrevédesvos? Tedes valentía para probar? A diversión está garantida! E quen sabe, se cadra nuns meses estades facendo a competencia, ou mesmo desbancando, ás grandes estrelas da radiodifusión ou da escena!!
E agora, pasádeo ben con don Ricardo Carvalho Calero, que seguro que tras escoitar o noso noticiario ides collerlle cariño, xa veredes.
E se queredes escoitalo sen imaxes, podedes acceder ao podcast desde iVoox:
Lecturas dixitais de 9 a 14 anos
Nestes tempos de confinamento, onde as lecturas prestadas na biblioteca vanse esgotando, e é difícil acceder a unha libraría física para a adquisición de novos tesouros literarios, as bibliotecarias queremos aportar o noso gran para facilitar esas viaxes tan necesarias nestes tempos, e non soamente para os maiores, a rapazada tamén precisa un desafogo, unha viaxe fantástica que os afaste destes días estraños e intensos emocionalmente.
Por iso creamos unha pequena guía para rapazas e rapaces de 9 a 14 anos con documentos que atoparán en formato dixital na plataforma de GaliciaLe. Libros en galego e castelán, que poderán ler online ou descargalos para o e-book ou tablet.
Ademais, gran parte desta escolma podédela atopar fisicamente nas nosas bibliotecas, por si á volta tendes esa necesidade imperiosa dos librómanos e queredes desfrutar do tacto e perfume do seu papel.
Lembrámonos moito dos e das participantes do Club Miúdo, un clube diferente, onde coñecemos autores e autoras da nosa terra e do resto do mundo, divertímonos cos libros e as novas tecnoloxías.
Un clube lúdico que abre unha nova porta literaria á rapazada para xuntarse e gozar ao redor dos libros.
Agardamos poder xuntarnos pronto! Todo sairá ben!
#QuedanaCasaeLe #ClubMiudo #CorunaenCasa
Ao Paso Dos Versos: O Día da Danza en tempos de confinamento

Eu simplemente bailaba e, un día, sin saber cómo, atopeime escribindo co meu propio corpo”
Pina Bausch
Abril é un mes de celebracións, trala resaca deixada polo Día do Libro continuamos a festexar. Desde as Bibliotecas Municipais da Coruña apostamos por poñer en valor a danza e difundir esta arte a través da iniciativa AoPasoDosVersos, uníndonos deste xeito a todas aquelas persoas que nestes días non tiveron motivos polos que bailar, pero atoparon unha razón para facelo.
Como cada 29 de abril vense conmemorando o Día internacional da Danza, esta data xurde en lembranza do nacemento do bailarín e coreógrafo francés Jean-Georges Noverre, considerado o creador do ballet moderno.
Este ano parece todavía máis necesario participar, estar presente nesta celebración. A danza é liberdade, move as persoas cando o mundo nos paraliza ou se paraliza. Se podemos bailar xuntos, podemos vivir xuntos. O obxectivo do Día Internacional da Danza é reunir a todos os que elixiron esta forma de expresión para superar todo tipo de barreiras culturais, políticas e éticas e celebrar a danza e a súa diversidade.
Son tempos de confinamento pero eso non significa que non poidamos disfrutar e bailar. Desde as Bibliotecas propoñémosvos un selección de recomendacións que vos estarán esperado á volta, para cando abramos de novo as nosas portas.
Atoparedes historias cheas de autosuperación e aprendizaxe como a novela gráfica Polina; o maravilloso documental e experimento educativo Five days to dance; Yuli, a última película de Iciar Bollaín baseada na autobiografía do bailarín cubano Carlos Acosta e Ovay, espectáculo de danza tradicional a cargo de Quique Peón.
De Isadora Duncan unha das mellores bailarinas do século XX e precursora da danza contempóranea seleccionamos Isadora: mi vida, a súa apaixoante autobiografía e Isadora: una biográfia gráfica, da ilustradora e activista estadounidense Sabrine Jones.
Recomendamos especialmente Dancing Dreams, o legado en forma de imaxes da xenio da danza Pina Bausch, extraordinario documental que conta a aventura que a bailarina emprende montando o seu famoso espectáculo Kontakthof con rapaces que nunca pisaran un escenario. E como non, Pina, o fermoso film de Wim Wenders que homenaxea a figura da mítica creadora que reinventou os cánones da danza clásica para mostrar a capacidade do movemento como forma de transgresión.
Pechamos cas fermosas e inspiradoras palabras do bailarín e coreógrafo sudafricano Gregory Vuyani Maqoma, autor do manifesto que todos os anos encarga o ITI (Instituto Internacional do Teatro da UNESCO) a unha personalidade da danza para conmemorar este día:
A medida que bailamos cos nosos corpos caendo no espazo e enredando xuntos convertémonos nunha forza de movemento tecendo corazóns, tocando almas e proporcionando curación que é tan desesperadamente necesaria.
E o desafío convértese nunha soa danza, invencible e indivisible. ¡Todo o que necesitamos agora é bailar un pouco máis!
Lembrade que todos estes materiais os podedes consultar a través do Cátalogo das Bibliotecas Municipais da Coruña.
Xa por último, compartimos con vós a felicitación audiovisual elaborada polas Bibliotecas Municipais e o noso desexo de que pronto bailemos xuntxs!!
Seguimos tecendo corazóns, tocando almas, procurando alento…!!!
¿Interconectados/as en tiempo de confinamiento?
¿Interconectados en tiempos de confinamiento?
Diciembre de 2019, saltan las alarmas a nivel mundial sobre la propagación de un nuevo virus, quizá en un principio menos mortífero que otros ya conocidos como el ébola o el SARS-1, pero que por su alta capacidad de contagio está causando decenas de miles de muertos a nivel mundial. Los gobiernos de casi todos los países, unos con mayor premura que otros, deciden adoptar una medida nunca antes vista por nuestra generación: confinamiento.
Y así, en apenas semanas pasamos de disfrazarnos de satisfayer o chinos, los más modernos optaron por monos naranjas y caretas de Dalí, a estar metidos en casa, sin poder salir. Surgió entonces una realidad que quizás no estábamos valorando, estamos comprobando los recortes en sanidad, I+I+D, educación, en el abandono de nuestros mayores, la feminización tantas veces negada de ciertas profesiones o la pérdida continuada del sentimiento de comunidad, entre otras cuestiones.
Desde hace años, imperaba un discurso según el cual, la revolución tecnológica tenía un elemento democratizador único, se consideraba motor para el cambio social, un elemento fundamental para conseguir un Nuevo Estado de Bienestar….
Pero llegó el confinamiento y con él vimos que nada de esto es del todo cierto. El debacle social, laboral y económico, viene en parte dado por esto. Estamos comprobando que eso de que “éramos tan tecnológicos” no es cierto. Ni las empresas, ni las trabajadoras, ni el sistema educativo parecen estar preparados para el tan famoso teletrabajo. La tan alabada transformación digital parece que estaba solo en los libros blancos o guías de buenas prácticas. Se abrió la caja de Pandora de las desigualdades mostrando todas sus vergüenzas, y es que resulta que muchas familias de este país todavía no tienen a fibra en sus hogares, no todas las casas tienen un ordenador o una tablet, y ha quedado demostrado que el mundo en el bolsillo que todas llevamos, el Smartphone, lo usamos fundamentalmente para ocio, no como herramienta de trabajo, ni siquiera como elemento informador.
Según el Banco Mundial, la economía digital no está reduciendo la desigualdad e incluso podría estar haciéndola mayor.
Las causas de esta relación entre tecnología y desigualdad serían:
- La persistencia de la brecha digital. Un 60% de la población mundial sigue sin conexión a Internet y por lo tanto, excluida de la economía digital.
- La concentración del mercado en las empresas ya establecidas, creando monopolios que a menudo se refuerzan con ayudas públicas.
Estos datos, y estas situaciones nos enfrentan con la realidad, hemos de recurrir al cuidado comunitario, a re humanizarnos, a volver a sentir que somos seres sociales y hacernos recapacitar como sociedad, especialmente los gestores de lo público. ¿Qué tipo de servicios ofrecemos?
¿Estamos alfabetizando digitalmente a las personas? ¿Esto de alfabetizarse digitalmente va en contra de la alfabetización emocional? ¿las bibliotecas públicas como elemento dinamizador cultural, espacio de formación e información deberíamos replantearnos nuestro papel en esta sociedad de la información?
Estamos viendo al profesorado sobrepasado, trabajando solos desde sus casas, con muchas dificultades para ponerse de acuerdo con sus compañeros sobre las cargas lectivas, a alumnado desbordado, quejándose de que están teniendo muchísimas más tareas que cuando iban a clase, a familias perdidas, denunciando que ellos no son educadores …
También, hemos podido comprobar que las primeras semanas dieron lugar a la aparición de multitud de bulos,fake news, bots, informaciones contradictorias, erróneas etc, es decir, se pone una vez más de manifiesto nuestra escasa competencia digital, la inexistente o nula criba por parte de los lectores, la falta de contraste de la información, la incapacidad para reflexionar sobre algo que se lee antes de compartirlo, esto nos dice mucho de nuestra sociedad.
Y todo esto ocurre dentro de nuestros límites urbanos, pero ¿qué ocurre cuando nos vamos un poco hacia las orillas de las ciudades, a los bordes de la urbe y aparece lo rural?, ¿qué ocurre si vives a unos pocos kilómetros de la ciudad? Toda esta brecha de la que estamos hablando es todavía si cabe mayor. Esa España vaciada de la que hablamos es real a penas a unos pocos de kilómetros de las ciudades…
Quizás todo esto que está ocurriendo en estos días de confinamiento sirva para poder reflexionar, replantearnos prioridades como colectivo, empoderar los servicios públicos de verdad, y quién sabe, a reconstruir nuestras sociedades.
Mientras tanto, podemos apoyar estas reflexiones con obras literarias que nos hablan sobre estos temas, que se plantean esa vuelta a lo común, que proponen sistemas diferentes, que analizan fallos del sistema actual. Como siempre en las bibliotecas encontraréis material divulgativo muy interesante que nos permite profundizar en estos temas.
- La segunda brecha digital
- Una ética de la tierra
- Caital e Ideología
- El buen vivir
- Hacia una nueva política sexual
- Abuelo, cómo habéis consentido esto
- La economía del bien común
- Derrotó el smartphone al movimiento ecologista
#MollámonosPoloLibro
Nesta situación tan excepcional como a que estamos a vivir, moitxs constatamos a vital importancia que ten a cultura para nós: podemos quedarnos nas nosas casas pero viaxar moi lonxe coa nosa imaxinación. As Bibliotecas non estamos abertas físicamente pero dende o espazo virtual estamos a ofrecer recursos de calidade para ler, entreter e formar. E agora que chega unha efeméride tan importante para nós, non podía ser menos.
Queremos compartir contigo a proposta que se desenvolveu no marco das Bibliotecas Municipais da Coruña para celebrar o Día do Libro, e convidarte a participar activamente da mesma.
Fixemos unha aposta pola visibilización do traballo e a reinvindicación da profesión, así como a necesidade de crear rede entre todos os axentes que formamos parte do mundo do libro: librarías, escritorxs, editorxs, ilustradorxs, narradorxs, bibliotecas e lectorxs. Arredor dese obxectivo, apostamos por lanzar unha chiscadela a cada un dos axentes do sector, do que formamos parte, a través dun video/spot que levará por lema: #mollamonospololibro.
SÚMATE Á CAMPAÑA:
Emprazamos a todo o mundo a mollarse e poñer en valor unha data tan relevante para as bibliotecas como é o Día do Libro. Se queres participar e sumarte á proposta, só tes que responder á pregunta: como te mollas ti polo libro?
Contamos coa túa aportación, podes facelo no formato que desexes e nas canles que consideredes oportunas empregando o hashtag #mollamonospololibro.
Filosofía en tiempos de pandemia
La filosofía, ¿eso para qué sirve? No deja de tener su gracia, ironías poéticas de la vida, que la filosofía, la venerable ciencia del arte de preguntar, siga suscitando, después de una larga peripecia bimilenaria, una cuestión como esa, tan básica y elemental, siempre recurrente, que la devuelve una y otra vez, como un boomerang, al origen, al principio. Aunque, por otra parte, en cierto sentido resulta casi inevitable que se produzca. Como si fuese un personaje más de los mitos de los que nació, liberándose de ellos y envejeciéndolos prematuramente, parece condenada como por una maldición a verse reflejada en el espejo oracular de su propia razón de ser. Su piedra, como la de Sísifo, es, para siempre, la pregunta: Filosofía, ¿para qué sirves? Las preguntas, bien o mal empleadas, pueden ser armas muy poderosas. Armas que desarman. Y, como tales, siempre se pueden volver contra uno mismo. Son de ida y vuelta. Y, así, dos mil años después de la aparición fulgurante de sus primeros héroes, tábanos molestos en una ciudad siempre insatisfecha de riquezas y poder, la pregunta para la filosofía sigue siendo, al parecer, una y otra vez, la misma.
En las BMC llevamos cerca de un lustro intentando responder de manera activa a esa eterna cuestión. Hace ya cinco años pusimos en marcha El Pensatorio, un café filosófico cuyo planteamiento inicial se encuadra dentro de lo que se ha dado en llamar las nuevas modalidades de práctica filosófica. La idea básica de estas es retomar la vertiente práctica y comunitaria de la filosofía, la que se dio en sus orígenes. La figura de referencia es Sócrates. Y el método, lógicamente, la mayéutica, el oficio de las parteras, de las comadronas, el arte obstétrico por el que cada cual, mediante la actividad dialéctica, puede ir alumbrando sus propias ideas gracias al doloroso proceso de ser consciente primero de su grado de ignorancia. Las preguntas están para eso, son el fórceps.
Ese ejercicio de racionalidad en común, que ponemos en práctica en las sesiones quincenales que celebramos en los dos grupos con los que contamos desde el curso pasado en la biblioteca de Os Rosales, se vio bruscamente detenido, igual que el resto de prácticamente todas las actividades del planeta, por culpa de la pandemia del Covid-19. Tras el desconcierto y la parálisis momentánea iniciales, rápidamente, la pregunta arrojadiza se nos vino a la mente: para qué. La respuesta fue la misma que llevamos planteando estos cinco años: para hacer(nos) preguntas.
Gracias a la tecnología, los problemas de intendencia fueron fácilmente solucionables gracias a las herramientas telemáticas y pudimos mantener el calendario previsto del curso sin mayor problema. Lo que sí hubo que adaptar fueron los contenidos de las sesiones, los temas de debate, aunque esto también fue más sencillo de lo previsto. Justo antes del parón estábamos inmersos en un bloque de contenidos dedicado a reflexionar sobre el impacto de la tecnología en nuestro futuro inmediato: inteligencia artificial, big data, algoritmos, sistemas de vigilancia digital, etc. Este bloque, además, estaba vinculado a un ciclo temático de nuestra biblioteca titulado Tecnoloxía vs. Humanos. Estamos preparados para a nova era dixital?, con el mismo objetivo. Por lo tanto, lo lógico era intentar relacionar lo que estaba sucediendo en tiempo real con las preocupaciones surgidas dentro de ambas programaciones interrelacionadas. Es importante resaltar que un aspecto clave de nuestra idea de la filosofía, concebida esta de una manera amplia, -y también, dicho sea de paso, de nuestro concepto de biblioteca- es que debe ser una herramienta que nos ayude a saber interpretar la realidad, que nos permita orientarnos mejor dentro de ella. De modo que nuestro impulso inicial fue tratar de contribuir a que los integrantes del Pensatorio pudieran hacerse una idea más precisa de lo que estaba ocurriendo y de los posibles escenarios que se podían dar.
Como las ideas, a veces densas e inextricables, suelen estar interrelacionadas, al iniciar nuestra búsqueda temática empezaron a surgir conexiones con muchas de las cosas que estábamos viendo en ese momento, con lo que resultó relativamente fácil continuar con nuestra propia dinámica, a pesar del pequeño gran salto que suponía involucrarnos en la conversación global. En ese sentido, uno de los debates más interesantes que se empezaron a dar en la opinión pública, y en el que aprovechamos para meternos de lleno, fue el de la diferencia en la eficacia a la hora de controlar la expansión de la epidemia vírica de los países asiáticos respecto a los occidentales gracias al uso de herramientas vigilancia digital. Un artículo publicado por el filósofo coreano afincado en Alemania Byung-Chul Han, titulado La emergencia viral y el mundo de mañana, hacía hincapié en esta idea e inmediatamente dio lugar a toda una serie de réplicas y contrarreplicas más o menos explícitas. Y en nuestros grupos, ahora provisionalmente virtuales por obra y gracia de las herramientas telemáticas, comenzaron las preguntas y se abrió el diálogo: ¿estamos dispuestos a ceder nuestros datos al estado en aras de la salud colectiva? ¿Qué riesgos acarrea apostar por la vigilancia digital para combatir el virus? ¿Por qué hay diferencias tan significativas entre unos países y otros en cuanto a los niveles de contagio y mortalidad? ¿Cuáles son las razones por las que en las culturas orientales se confía más en el papel del estado?

Una de esas réplicas a la tesis de Byung-Chul Han, por ejemplo, corrió a cargo de Marta Peirano, una periodista española especializada en internet y cibervigilancia cuyo libro El enemigo conoce el sistema se ha convertido en una referencia sobre estos temas. Ella fue una de los dos únicos periodistas en todo el mundo a quienes les concedió una entrevista Edward Snowden, el informático americano responsable de las dos filtraciones más importantes de la historia sobre el acceso por parte del gobierno de Estados Unidos a los datos personales de los usuarios de las principales compañías informáticas del mundo (Google, Facebook, Apple, Amazon, Microsoft), sobre la cual, por cierto, ya habíamos debatido en una de nuestras sesiones ordinarias de la programación mencionada. La postura de Peirano, expuesta en su artículo Contra la seductora lógica del totalitarismo, es crítica con todos aquellos que, como el filósofo coreano, en estos momentos de miedo y desesperación, se dejan llevar por los cantos de sirena de la supuesta superioridad de los estados totalitarios a la hora de utilizar las tecnologías de vigilancia masiva para controlar la expansión de la epidemia. ¿Están las dictaduras mejor preparadas para enfrentar situaciones catastróficas? Esa es la relevante pregunta implícita a la que la periodista española responde negativamente: no, no solo su respuesta no ha sido necesariamente más eficiente, sino que mediante esas medidas excepcionales se corre el riesgo de perder algunos de nuestros más importantes derechos civiles, el derecho al secreto de las comunicaciones y el derecho a la privacidad. Lo paradójico del caso, es que, como revelan las filtraciones de Snowden, aunque los gobiernos occidentales, supuestamente democráticos, están violando de manera subrepticia esos derechos, sin embargo, el acceso a esos datos no está teniendo una utilidad práctica en la protección de la salud de sus ciudadanos. Es decir, tenemos lo peor de los dos mundos: vigilancia individual sin beneficio social.

En su libro Marta Peirano habla del sistema de crédito social chino, un sistema mediante el cual los ciudadanos son puntuados en función de su comportamiento, que queda registrado mediante una serie de herramientas tecnológicas (cámaras y algoritmos de reconocimiento facial, micrófonos de los smartphones, etc.). La puntuación obtenida da o priva de acceso a determinados servicios del estado o directamente a bienes como viviendas, trabajos, o transporte, por ejemplo. Peirano comenta que las autoridades chinas critican a las democracias occidentales porque en su sistema los ciudadanos al menos saben perfectamente a qué atenerse, mientras que en el nuestro, no; en ambos se vigila a la ciudadanía, pero solo en el chino se conocen las reglas del juego. ¿Es eso legítimo, y más aún teniendo en cuenta todo lo que está sucediendo? En relación con todo esto, otro de los temas del momento es el rédito, en cuanto a mejora de su imagen como estado y sistema social, que China está obteniendo de la pandemia, así como la vulnerabilidad de los sistemas liberales occidentales. Y la tecnología y el uso que de ella hagan los distintos sistemas político-sociales va a jugar un papel fundamental en el futuro inmediato.
En fin, es difícil resumir en unas pocas líneas todos los temas, los distintos hilos y ramales de preguntas y respuestas que van surgiendo en la agitación propia del diálogo vivo. Llevamos ya tres sesiones virtuales del Pensatorio y, en vez de agotarse, no dejan de aparecer nuevas ideas a discutir o enfoques diferentes de lo ya supuestamente pensado. Sirvan, en cualquier caso, para poder hacerse una idea de en qué consiste nuestro café filosófico.
Platón definía el pensamiento como el diálogo del alma consigo misma que, mediante preguntas y respuestas, afirmando y negando, se detiene cuando dejar de dudar y se forma un juicio. De lo que se deduce que el pensamiento es, básicamente, una actividad. Como siempre les comento a las personas que se apunta a nuestro café filosófico, de la misma manera que hoy en día se ha puesto de moda el running, y lo importante del running no es batir ninguna plusmarca ni ningún record mundial sino que cada uno haga el mayor ejercicio físico posible partiendo de su propio estado de forma, nosotros en nuestro Pensatorio lo que hacemos es thinking, es decir, intentamos poner en forma nuestra mente mediante el ejercicio en común de la capacidad racional que todos tenemos, y recalco lo de en común.
Estamos en una situación excepcional, y lo vamos a estar por bastante tiempo, y una buena forma de enfrentarnos a ella y reducir nuestros niveles de ansiedad y angustia es tratar de comprenderla, saber cómo y por qué se produce, qué posibles escenarios se pueden dar y qué podemos hacer cada uno de nosotros de manera individual y colectiva. Hacerse preguntas es siempre el primer paso en la resolución de problemas. Si nos las hacemos colectivamente el proceso mejora. Nuestro mundo ha sido puesto patas arriba, tratemos de entender las causas para intentar ponerlo en su sitio de nuevo lo antes posible. Comprensión es dominio, decía el filósofo. Seguiremos haciéndonos preguntas. Hasta la próxima sesión.
Pregunte: as bibliotecas responden
PREGUNTE: As Bibliotecas responden é un servizo público de información a través de Internet que se ofrece gratuitamente e que ten como obxectivo satisfacer as necesidades e intereses informativos de todos os cidadáns.
Está xestionado de forma cooperativa por máis de 40 bibliotecas e atendido mediante un sistema de quendas. As Bibliotecas Municipais do Forum Metropolitano e Estudos Locais forman parte deste proxecto e son as encargadas de respostar dende a provincia de A Coruña.
Este 2020 cumpre o seu vixésimo aniversario. Constitúe un dos exemplos pioneiros e máis lonxevos de cooperación bibliotecaria no noso país. Desde o ano 2000, en que se puxo a disposición dos usuarios, respondeu a máis de 85.005 preguntas. A Biblioteca Municipal Forum Metropolitano incorporouse a este servizo dende outubro de 2001.
Permite aos usuarios realizar consultas ás bibliotecas participantes a través de dúas modalidades: correo electrónico e chat.
Este servizo atende preguntas sobre calquera materia de carácter xeral, ofrecemos orientación bibliográfica xeral e remitimos aos organismos ou entidades apropiadas.
No seu espazo web tamén se ofrecen ligazóns a recursos en liña para localizar información de interese sen a intermediación dun bibliotecario.
“Pregunte: as bibliotecas responden” impulsa o papel activo das bibliotecas públicas na sociedade da información como centros de información accesible para todos os cidadáns, promovendo con iso a prestación de servizos bibliotecarios mediante o uso das tecnoloxías da información e a comunicación.
O servizo aténdese en calquera das linguas cooficiais do Estado. O tempo máximo de resposta da consulta será de dous días laborables desde o momento do seu envío e será remitida á dirección de correo electrónico que facilite.
Pode realizarse a pregunta en calquera horario, xa que se reciben consultas as 24 horas do día, os 365 días do ano.
Esta modalidade permite comunicarse cun bibliotecario en tempo real dentro do horario de atención do servizo (de luns a venres laborables de 10 a 19 horas) e aténdese unicamente en castelán.
Pola dinámica do propio servizo é conveniente concretar a información que necesita. Se necesitamos dunha resposta máis elaborada ou de carácter máis amplo, pode realizarse unha consulta a través de correo electrónico.
Recomendacións do Club de Lectura Forum Mañás para levar con éxito o confinamento
Durante estes días, estamos a ver constantemente, nos medios de comunicación, imaxes desalentadores de como avanza o coronavirus (COVID-19) polo noso país e polo resto do mundo. As cifras de contaxios aumentan diariamente, deixándonos unha sensación de impotencia e desasosego. Debemos darnos un respiro e mergullarnos en historias que nos lembran quen somos, ou que nos fai sentirnos felices.
O club de lectura de Forum Mañá quere compartir con todos vós unha serie de recomendacións de libros que teñen entre os seus andeis, para sobrelevar mellor estes días de confinamento.
El intermedio que somos. Silvia Salgado
Esta non é a historia dun neno con Asperxer, non é tampouco o relato da travesía da súa irmá adolescente. Esta novela fala de nais e fillas. Das mulleres que crían ser, as que son e as que serán algún día. Queda lonxe de ser unha novela romántica, pero si é unha historia de amor. Laura Carson vive e traballa en Madrid onde formou a súa propia familia e desposuíuse da anterior. Está casada con Mario e é nai de dous fillos: Mateo, con síndrome de Asperxer, e Amanda, a irmá adolescente dun Asperxer. O seu traballo como farmacéutica permítelle coñecer case todos os males da veciñanza, pero ela ben sabe que hai doenzas que non se poden curar. Con todos os seus clarescuros garda os seus recordos nunha caixa de latón: as últimas fotos que fixo o seu irmán e tamén as cartas que non le e recibe da súa nai. Amanda Carson, sabe que á súa nai non lle cabe máis dor nesa caixa. Deberá buscar a súa propia ou facerlle fronte a un suceso que a fixo maior a piques de cumprir os 15.
Recomendación de Marisol Ríos
“Está novela fala de mulleres e fillas…Das mulleres que crían ser, as mulleres que son e as que serán algún día. É unha historia de amor á familia. De Silva Salgado, a autora, dicir que as súas novelas son un pracer. Gústanme pola súa mensaxe de benestar. Esta novela é para ti e para todas as mulleres que hai na túa vida.”
La Boda de Leonor. Mireille Calmel
O mosaico dunha época onde a maxia, as intrigas políticas e a sedución aínda influían a partes iguais no curso da Historia. Un mundo de reis e conspiradores, de fe cristiá e bruxería, de amizade e traizón no que a nova duquesa Leonor de Aquitania loita por forxar o seu porvir.
Recomendación de Enrique Pereira
“Leonor de Aquitania é unha das miñas heroínas desde que souben dela na miña mocidade.”
Todo ser humano ten unha chispa divina. O propósito do ioga é acender esta chama para levar a cada persoa a unha conciencia superior.
Recomendación de Marica Freire
“Unha forma de relaxación para soportar esta situación que estamos a vivir e non terminaría mordendo os mobles!!!.”
El talento de Mr. Ripley. Patricia Highsmith
No talento de Mr. Ripley, a máis soada novela de Patricia Highsmith, aparece a súa máis fascinante personaxe: o inquietante e amoral Tom Ripley, figura prototípica dun xénero que Highsmith inventou, que se sitúa entre a novela policíaca e a novela negra, entre Graham Greene e Raymond Chandler, onde o máis trepidante suspense se aúna a unha vertixinosa análise psicolóxica. Mr. Greenleaf, un millonario americano, pídelle a Tom Ripley que tente convencer ao seu fillo Dickie de que regrese ao fogar. Tom acepta o encargo –de paso pon terra por medio a posibles problemas policiais– e atopa a Dickie e á súa amiga Marga, con quen establece unha turbia relación que desemboca no crime e o engano.
Recomendación de Morelva Nobrega
“Novela policíaca clásica moita intriga e moi ben escrita”
El arte de no amargarse la vida. Rafael Santandreu
Sofres de terribilitis? Rafael Santandreu explica que moitos dos problemas emocionais actuais son causa dunha mala filosofía de vida. Con gran facilidade vémonos deprimidos, ansiosos ou moi desgraciados. A arte de non amargarse a vida conta que todos estes trastornos emocionais poderían cualificarse de terribilitis. Na nosa sociedade temos moitas crenzas que nos fan ser infelices como que se non tes parella es desdichado ou que hai que ter un posto de traballo moi importante para realizarse. Seguindo a saga dos grandes libros de psicoloxía para o gran público Rafael Santandreu, expón nesta obra un método práctico e claro, aínda que completamente científico, para camiñar cara ao cambio psicolóxico
Recomendación de Teresa Vázquez
“Estamos a pasar por uns momentos tan críticos; que Santandreu axúdanos no seu libro “A arte de non amargarse a vida”, con tonteras totalmente superfluas e cando pase todo isto. VIVAMOS!!!..
Imposible es nada. Elena Pita.
Con esta idea por bandeira, o cirurxián galego Diego González Rivas, coñecido como doutor Diego,loita contra o cancro de pulmón e a dor en hospitais do mundo enteiro. A súa revolucionaria técnica permite operar a cavidade torácica practicando un pequeno orificio intercostal, ás veces mesmo con anestesia local, e facilita aos pacientes a volta a casa e á vida ás corenta e oito horas. A xornalista e escritora Elena Pita cóntanos con paixón a viaxe deste cirurxián que se atreve cos casos máis complexos para regalar alegría. Diego González Rivas (A Coruña, 1974) en apenas un ano, o 2015, acometeu máis de oitocentas cirurxías maiores ao redor do planeta, a maioría delas nun dos hospitais onde intervén e insignia regularmente, o Xangai Pulmonary Hospital. A súa técnica cirúrxica ( Uniportal VATS) é pioneira mundial: permite extirpar a través dunha única incisión os tumores máis enrevesados. É tamén un dos médicos máis activos na difusión de avances cirúrxicos nas redes sociais. De feito foi quen abriu a primeira canle de cirurxía en Youtube..
Recomendación de Dolores Otero
“Nunca mellor, vai por todos os que nos coidan e que nacen coa vocación de axudar e regalar alegría aos demais.”
Erebus: Historia de un barco. Michael Palin.
O barco que viaxou dúas veces ao cabo do mundo O HMS Erebus emprendeu dous das expedicións navais máis ambiciosas de todos os tempos. A primeira levouno máis ao sur do que calquera humano chegara xamais. Durante a segunda, desapareceu sen deixar rastro nas augas do Ártico. Os motivos do seu tráxico final están rodeados de misterio.Michael Palin, estrela dos Monty Python e expresidente da Real Sociedade Xeográfica de Londres, recrea vívidamente a historia do Erebus, desde o seu botadura en 1826 ás épicas expedicións que o levaron á gloria e despois, ao desastre. Por estas páxinas desfilan os seus fascinantes tripulantes: o gallardo James Clark Ross, o atormentado John Franklin, Francis Crozier, o eterno segundo ao mando ou Joseph Hooker, un brillante naturalista de gatillo fácil. En Erebus, cun estilo fresco e rigoroso, unido a unha exhaustiva investigación, Palin recrea a gran época das exploracións do século XIX e presenta a aventura do barco que viaxou dúas veces ao cabo do mundo.
Recomendación de Zulema Hernández“Para os que gocedes cos relatos de aventuras, nesta expedición real en busca do tan soñado Paso do Noroeste Palin consegue case un documental que vos trasladará ás xeadas zonas de ambos os polos.”
Un vello multimillonario moribundo desexa evitar custe o que custe que os seus fillos, quen xamais se preocuparon por el, herden a súa fortuna. Frustrando os codiciosos intereses da súa familia, redacta un testamento que non deixará indiferente a ninguén.
Troy Phelan, un vello multimillonario cun cancro terminal, encérrase no seu luxoso despacho para escribir o seu último testamento. Está furioso cos seus fillos e coas súas ex esposas, que levan tempo esperando con paciencia carroñera que o tumor do tamaño dunha pelota de golf que crece nun recuncho do seu cerebro acabe coa súa vida e poidan, ao fin, herdar a súa fortuna. O que non imaxinan é que el se gardou un último as na manga. Non permitirá que o cancro leve o seu último alento. Determinou como e cando deixará este mundo: saltará pola xanela do seu ático e deixaralles pasmados. Mentres en Washington a familia Phelan emprende unha encarnizada loita para recuperar o que cre que é seu, Nate Ou’Riley, un avogado litigante e un alcohólico rehabilitado, ten a misión de atopar a Rachel….
Recomendación de Conchi García
“É unha novela sobre avogados e describe o egoísmo das familias #ante as herdanzas”.
.
Chéjov, foi un escritor ruso autor de novelas, relatos curtos, ensaios, obras de teatro e, sobre todo, multitude de contos, xénero literario no que fixo historia e no que se lle considera un mestre.
Chéjov era médico de profesión e durante toda a súa vida compaxinou a gran paixón que sentía pola literatura coa medicina. O seu primeiro libro de relatos, ao que puxo o nome de “Cuentos de Melpómene”, obtivo o Premio Pushkin e isto significou o primeiro dos seus triunfos como escritor. As súas obras de teatro “La gaviota”, “Tío Vania”, “Las tres hermanas” e “El jardín de los cerezos”, aínda que inicialmente pasaron desapercibidas, cultivaron un gran éxito máis tarde, ao ser representadas pola Compañía de Teatro de Arte de Moscova.
Recomendación de Mar Losada
Chéjov transmite sentimentos…. moi apropiado para estes momentos!!
Historia del tiempo. Stephen HawKing
Nel Stephen W. Hawking presenta de forma clara e concisa os conceptos fundamentais da mecánica newtoniana, a teoría da relatividade, a mecánica cuántica e a cosmoloxía contemporánea, temas todos eles que, xunto ao seu interese intrínseco, permiten enmarcar o problema de fondo tratado no libro: a orixe do universo e a creación do espazo-tempo, chegando a asomarse a campos máis amplos e aventurados, como a metafísica e mesmo a teoloxía, ao exporse a natureza dun Deus creador, ou máis ben garante do sentido do universo.
Recomendación de Carmen Bares
“Permítenos gozar da ciencia aos profanos na materia”.
.
O talento narrativo do escritor chileno Luís Sepúlveda, autor da soada novela Un vello que lía novelas de amor, desprégase con mestría nos contos que compoñen o volume. Todos os seus personaxes —vítimas dun desencontro, dun descoido ou un malentendido— viven, quizá sen sabelo, ese instante fugaz en que se decide unha existencia enteira. Unhas veces, as súas desventuras fan sorrir; outras veces, cando se converten en cruel espello da realidade, fan pensar. E namentres, ao longo das páxinas, Sepúlveda introduce ao lector en misteriosas intrigas ou estrañas conspiracións, condúceo a desertos remotos ou rúas populosas, a cafés portuarios ou librerías de vello, lugares poboados de seres estrafalarios, desmesurados ou insignificantes, pero todos eles situados ao bordo do precipicio.
Recomendación de Tere Vilariño
“Son historias curtas que contan os fracasos da xente, pero está contado en clave de humor. Sácache un sorriso que falta fai!!!.”
El balcón en invierno. Luis Landero
Un relato de formación que retrata un país e unha época, por un dos máis grandes novelistas españois. Asomado ao balcón, debaténdose entre a vida que bole na rúa e a novela que empezou a escribir pero que non lle satisfai, o escritor vese asaltado polo recordo dunha conversación que tivo lugar cincuenta anos antes, noutro balcón, coa súa nai. «Eu tiña dezaseis anos, e a miña nai corenta e sete. O meu pai, con cincuenta, morrera en maio, e agora abríase #ante nós un futuro incerto pero tamén prometedor.» Este libro é a narración emocionante dunha infancia nunha familia de labradores en Alburquerque (Estremadura), e unha adolescencia no madrileño barrio da Prosperidade.
Recomendado por Adela Sevilla
“Recomendo este libro porque é un contraste da vida do pobo e a da cidade. Convida a reflexionar cal é mellor.”

Javier Moro recrea en “Mi pecado” unha historia que sucedeu realmente. O seu protagonista é a actriz española Conchita Montenegro quen, en 1930 con apenas 19 anos, desembarcou en Hollywood. Grazas á súa beleza, intelixencia, personalidade e tesón, a nova promesa fíxose un oco entre as principais estrelas do momento. A súa extraordinaria mirada cativou a Leslie Howard, un dos actores máis soados da época, un home casado que lle dobraba a idade. Os amantes viviron o seu idilio entre festas de ilusión e estreas triunfais, paseos dacabalo e voos en avioneta pola costa de California, entre a paixón e o engano. Trece anos máis tarde, a súa historia de amor tivo un desenlace inesperado cando os dous reencontráronse en Madrid e, sen sabelo, influíron no curso da Segunda Guerra Mundial.
Recomendación de Carmen Santos
“É a historia dunha famosa actriz española dos anos 30 que triunfou en Hollywood.”
E ata aquí as recomendacións dos participantes do Club de Lectura Forum Mañás. E ti cal nos recomendas?
Lembra , estes días eu #quedonacasaeleo



































