VIVIR SIN PERMISO Y OTRAS HISTORIAS DE OESTE
«Somos lo que recordamos, somos lo que olvidamos, pero también somos lo que amamos y lo que nos duele.»
La novela está dividida en tres relatos, “El miedo de los erizos”, “Vivir sin permiso” y “Sagrado mar”. Las tres tienen un denominador común, la relación existente entre un espacio geográfico, los habitantes de dicho espacio y el narcotráfico.
El primero de los relatos comienza con el hallazgo por parte de dos jovenes, perternecientes a una pandilla más o menos desarraigada de lo que llamamos una vida ordenada, de unos fardos fondeados en un recodo de la ria en la que generalmente pescan. Los fardos contienen cocaina. Los recogen, los ocultan y a partir de aquí se desencadenan una serie de sucesos en el entorno que amarga la existencia de aquellos que econtraron lo que suponían les resolvería el futuro.
En la segunda narración, “Vivir sin permiso”, el capo más poderoso del lugar, Nemo Bandeira, se da cuenta que empieza a perder facultades mentales, olvida cosas, no esta seguro de lo que oye o escribe, etc. Su organización es poderosa y en ella hay personajes que en apariencia le son fieles hasta donde se puede esperar. El desenlace nos hace ver que en un mundo dominado por el dinero la fidelidad es difícil de guardar si su poseedor no se encuentra en condiciones de imponerse a los que aguardan su caida. En ese mundo del narcotráfico parece imperar la siguiente ecuación “Velocidad más codicia más necesidad má violencia” Algo que para el autor del libro sirve también para la forma de actuar de los líderes de las grandes potencias políticas.
“Sagrado Mar”, el último relato, trata de la opresión a la que se ven sometidos aquellos que no acatan las normas que el poder impone. Es la historia de un joven presidiario que debe enfrentarse al control tanto del propio sistema carcelario como el que ejerce el capo de la droga en el interior del centro.
Rivas parece querer sublimar esta desobediencia. “No acatar siempre las órdenes es lo que ha permitido a la humanidad avanzar en la historia”. Es un elogio a la libertad como premisa fundamental.
Señalar que el autor no trata de idealizar el mundo del hampa ni del narcotráfico. Al revés, trata de exponerlo para desacrilizar este mundo y que se conozcan sus perniciosos efectos. En los tres relatos se esconde ese canto a la libertad, a no dejarse arrastrar por los fácil.
Manuel “Manolo” Rivas Barrós (La Coruña, 24 de octubre de 1957) es un escritor, poeta, ensayista y periodista gallego cuya obra se desarrolla fundamentalmente en
lengua gallega, aunque también las traduce a menudo él mismo al castellano, idioma en el que escribe artículos para el diario El País.
Nacido en la calle Marola del barrio coruñés de Montealto, estudió en el Instituto de Enseñanza Secundaria Monelos. Su padre, albañil, quería que siguiera sus pasos; su madre, lechera, le aconsejó seguir un trabajo en el que no se mojara, así que hizo caso a ésta, y se empeñó en estudiar, lo mismo que su hermana.1
Comenzó a trabajar como periodista muy joven, a los 15 años, escribiendo para el diario El Ideal Gallego. Terminada la secundaria, se trasladó a Madrid, donde estudió Ciencias de la Información.
Ha colaborado con diversos medios de prensa, radio y televisión. En octubre de 2003 participó, junto con Xurxo Souto, en la reinauguración2 de la emisora comunitaria Cuac FM (La Coruña), de la que ambos se convirtieron en padrinos y socios de honor. Escribe en el diario El País.
Por otro lado, Manuel Rivas fue socio fundador de Greenpeace en España, y ocupó cargos directivos en la organización durante varios años. Durante el desastre del Prestige, participó en la creación de la plataforma ciudadana Nunca Máis. Fue además premiado por la asociación belga de Amnistía Internacional.
En 2009 fue elegido miembro de la Real Academia Gallega y en octubre de 2011, distinguido con el título de doctor honoris causa por la Universidad de La Coruña,3 e investido el 23 de marzo de 2012.
Desde hace muchos años vive en Vimianzo. Está casado con María Isabel López Mariño, profesora de Economía en un instituto de enseñanza secundaria,4 y tiene dos hijos: Martiño Rivas, actor, que empezó a ser conocido por su trabajo en la serie de Antena 3, El internado, y Sol, poetisa.5
Buena parte de sus mejores reportajes, en castellano, están compilados en El periodismo es un cuento (1998), usado como libro de texto en numerosas facultades de Ciencias de la Información, así como en los volúmenes Toxos e flores (1992), Galicia, el bonsái atlántico (1994), Galicia, Galicia (2001), Mujer en el baño (2004) y Una espía en el reino de Galicia (2004).
En la literatura se inició como poeta, en los años setenta: fue cofundador del grupo Loia y en la revista homónima publicó sus primeros versos. Ha publicado varios poemarios y las antologías El pueblo de la noche y El pueblo de la noche y mohicania revisitada.
En la narrativa comenzó con cuentos, y obtuvo su primer triunfo con el volumen Un millón de vacas (1989), que ganó el Premio de la Crítica de narrativa gallega. Con la recopilación ¿Qué me quieres, amor? se llevó en 1996 los premios Nacional de Narrativa y Torrente Ballester. Este libro incluye el relato La lengua de las mariposas, en el que se basó José Luis Cuerda para rodar la película homónima.
Además de cuentos, ha escrito varias novelas y obtenido éxito tanto entre lectores como la crítica. Así, El lápiz del carpintero (1998) ganó una serie de premios, entre los que destaca el de la Crítica. Esta obra está traducida a 36 idiomas y fue llevada al cine por Antón Reixa.
Después ha publicado los relatos de As chamadas perdidas (Las llamadas perdidas) en 2002 (premio de la Crítica), y de Contos de Nadal (2003); así como Nosotros dos, de ese mismo año. En 2005 hizo una incursión en el teatro con la pieza El héroe.
Todo é silencio (Todo es silencio), 2010, fue finalista al premio Hammett como novela negra policiaca y ha sido adaptada al cine en una película estrenada en 2012 y dirigida por el director albaceteño José Luis Cuerda donde aparecen actores como Miguel Ángel Silvestre y Juan Diego. Esta novela también ha sido publicada en el Reino Unido.6
En 2012 ha publicado un muy personal As voces baixas (Las voces bajas), donde se zambulle en su infancia (y en la de su hermana María), como testigos de la supervivencia familiar durante el franquismo y de las “voces de la intrahistoria”. Como dice Rivas, “lo que cuento no es el enigma que yo soy; yo puedo entender parte del enigma que soy contando a los demás”.6
En 2015 ha publicado El último día de Terranova, novela que relata la trayectoria española desde la posguerra y la transición tomando como punto de partida la vida de una librería de La Coruña, hoy amenazada por el cierre.7
CORAZÓN DE PALOMA
“En esta vida, pensó una vez más, hay que dejar los pensamientos en suspenso si quieres permanecer incólume o la culpa y la pena te lo quitan todo; incluso a ti de ti mismo”. Kiran Desai
Antón Borrallo nos presenta un cuadro de la sociedad rural gallega a finales de la guerra civil. Son momentos duros. Nos narrará los avatares de la familia Barbosa, que en esos momentos está compuesta por Victor Barbosa Varela y sus cuatro hijos, Fidel, Adrián, Hipólito y Félix, viven en una inexistente aldea llamada Matamara, cuya ubicación no aclara pero parece situarla entre La Coruña y Carballo.
El narrador de la historia es Hipólito y son sus recuerdos los que configuran el relato. Es una historia dura y triste como parece que era el tiempo de infancia, adolescencia y juventud que le tocó vivir. Tiene 4 años y comienza contando como fue el entierro de su madre. Ya en ese episodio comenzamos a conocer la personalidad del cabeza de familia. Es despótico con todos y de una manera especial con sus hijos. Sus deseos deben cumplirse con prontitud y a rajatabla. No hacerlo así conlleva recibir todo tipo de castigos y humillaciones. Considera que esta manera de educarles es la que conviene para fortalecerles el carácter y lograr que el día de mañana sirvan para algo. Solo la madrina de los niños, Consuelo, consigue en ocasiones que sea menos rígido, pero solo se trata de momentos puntuales. Lo normal es el trato tiránico en lo que a sus hijos se refiere. Como es lógico el mayor, Fidel, es el blanco de sus iras, ya que le responsabiliza del comportamiento de sus hermanos, pero no por eso los demás dejan de recibir su ración diaria de castigos y golpes. Víctor no es más que un reflejo de la sociedad que le rodea, donde la autoridad se ejerce de forma coercitiva.
Dicha sociedad está compuesta por gente ruda, de escasos conocimientos fuera de los que por su trabajo como agricultores y ganaderos minufundistas necesitan. Muchos son analfabetos. La autoridad está representada por la Guardia Civil y la Iglesia. El párroco del lugar tiene un enorme poder. Sus feligreses están sujetos a sus opiniones y esto hace que su obediencia, al menos en público, sea supina.
Tampoco la educación que reciben por parte de D. Metodio, un maestro de vieja escuela, es la adecuada. Era famoso por castigar con una larga vara de avellano que llegaba a todas las cabezas de la clase, sin distinción de sexo y edad. En resumen, la vida de aquellos infantes era un reguero de trabajos, humillaciones y golpes. Algo tendrían que hacer para aguantar. Pensaban en cómo escapar de aquel clavario, de irse de casa, pero eso estaba lejos, a largos y penosos años de espera.
La parroquia se había quedado sin cura. Al fin, la diócesis nombra un párroco. Es un cura joven, D. Cecilio, y parece que con él llega algo de aire fresco a la vida de sus feligreses. Para los Barbosa significará además tener en su casa la residencia del mismo. Ésto hace que la relación de la familia con dicho sacerdote sea más fluida pero sin pasar a íntima.

Irán apareciendo más personajes a lo largo de la narración, personajes que configuran un variopinto conjunto y nos detallan como eran aquellas vidas en aquellos momentos. No hay muchas alegrías, más bien abundan las tristezas. El autor no ahorra palabras para detallar el drama que compone el vivir de aquel modo. Incluso en los momentos que parecen más relajados nos da la sensación de que la tragedia está al caer. Y también ésto, la tragedia, forma parte de la historia como leeremos.
La novela está escrita con cierta fluidez, pero rezuma tristeza. Aún así creo que debemos quedarnos con la fortaleza de Hipólito, la sensatez de Fidel y el coraje de Adrián. Quedarnos con lo que soñaban hacer con sus vidas y la forma en que fueron logrando acercarse a aquellos sueños.
También debemos pensar en la influencia que en todos tiene el cómo fuimos educados y tratados en los albores de nuestra existencia. Es algo que nos condicionará en el futuro sin que podamos desprendernos de todo lo que entonces nos inculcaron.
Antón Borrallo, es una de esas raras personas que necesitan experimentarlo todo, y todo les sabe a poco. Al acabar sus estudios en La Coruña se traslada a París. Allí trabaja como pintor de carteles para el cine, de rotulista en la RNUR, haciendo retratos al carbón en Montmartre para turistas, repartiendo telas de tapicerías en toda la zona de París con una furgoneta… Contrae matrimonio y regresa a La Coruña en 1970. Allí realiza varias exposiciones en toda la comunidad. Pero el arte no le da para sacar adelante a su familia y funda una empresa de decoración que dirige con éxito, aún existe. Su otra gran afición, la literatura, le llevan a trabajar sin pausa en esta gran obra “Corazón de paloma” que ahora ve la luz.
Sin noticias de Gurb, Eduardo Mendoza
No club de lectura de Monte Alto tivemos a oportunidade de ler un dos escritores máis coñecidos e internacionais das letras españolas: Eduardo Mendoza.
Eduardo Mendoza. Imaxe de Wikipedia ()
Eduardo Mendoza naceu en Barcelona en 1943. Tras licenciarse en dereito en 1965 pola Universidade Autónoma de Barcelona, viaxa por Europa e consegue unha beca en Londres para estudar socioloxía. Ao seu regreso en 1967, exerce a avogacía ata que en 1973 marcha a Nova York como tradutor da ONU.
É alí, nos Estados Unidos, onde publica en 1975 a súa primeira novela, La verdad sobre el caso Savolta (libro varias veces incluído como lectura obrigatoria na antiga selectividade galega). O título orixinal era Los soldados de Cataluña, que tivo que cambiar por mor da censura franquista. Este libro lánzao á fama, e é considerado por moitos como a obra precursora do cambio que daría a sociedade española e como a primeira novela da transición democrática.
Non obstante, Mendoza é coñecido tamén polo humor das súas composicións. El misterio de la cripta embrujada (1979) dá inicio ás obras que revelan esta faceta do autor, que terá continuación en El laberinto de las aceitunas (1982), La aventura del tocador de señoras (2001) e El enredo de la bolsa y la vida (2012).
En 1983 Eduardo Mendoza regresa a Barcelona, pero segue a gañarse a vida facendo traduccón simultánea en organismos internacionais. En 1986 publica La ciudad de los prodigios, novela na que amosa a evolución social e urbana de Barcelona entre as dúas exposicións universais de 1888 e 1929. Esta novela está considerada pola crítica literaria como a súa obra cumio, obtendo varios premios e sendo adaptada ao cine en 1999.
En 1990 comeza a publicar no xornal El País unha historia por entregas dun extraterrestre que aterra na Barcelona previa aos Xogos Olímpicos de 1992, que se convertirá en libro un ano despois, Sin noticias de Gurb, onde volve facer gala do seu hilarante humor.
As súas novelas superan a decena e tamén cultivou outros xéneros coma o relato, o ensaio ou o teatro.
Tú no sabes quién era Franco, con él no había libertades ni justicia social, pero daba gusto ver la televisión
Eduardo Mendoza

Aínda que non todos os e as asistentes ao club comparten o particular humor deste autor, o libro escollido, Sin noticias de Gurb, deu para unha sesión moi activa, onde puidemos debater e falar de moitos temas que aparecen na novela, entre eles:
-
Humor negro para criticar a sociedade, tratando temas coma a diferenza de clases, o machismo, o amor ou mesmo os tópicos dos pobos de España (retranca catalá?).
Porque los catalanes siempre hablan de lo mismo, es decir, de trabajo… No hay en la Tierra gente más aficionada al trabajo que los catalanes. Si supieran hacer algo, serían los amos del mundo.
Sin noticias de Gurb, Eduardo Mendoza
-
Uso da repetición, a hipérbole e o absurdo para crear ese humor.
15.02. Me caigo en una zanja abierta por la Compañía Hidroeléctrica de Cataluña.
15. 03. Me caigo en una zanja abierta por la Compañía de Aguas de Barcelona.
15. 04. Me caigo en una zanja abierta por la Compañía Telefónica Nacional.
15. 05. Me caigo en una zanja abierta por la asociación de vecinos de la calle Córcega.
Sin noticias de Gurb, Eduardo Mendoza
-
O éxito inesperado da novela por parte do autor, que el mesmo explica no prólogo desta edición conmemorativa.
Pasamos unha tarde moi entretida grazas aos avatares do pobre Gurb.
Besta do seu sangue, de Emma Pedreira, e visita da autora
O pasado mes, no club de lectura da biblioteca de Estudos Locais tivemos a sorte de contar coa visita da escritora Emma Pedreira.
Emma Pedreira Lombardía naceu na Coruña en 1978, onde segue vivindo. Licenciada en Filoloxía Hispánica, é unha artista multidisciplinar á que encadran na Xeración dos 90, aínda que a súa obra transcende todas as etiquetas.
O seu primeiro libro foi Diario bautismal dunha anarquista morta (1999), que acadara o ano anterior o Premio de Poesía Johán Carballeira. Desde ese intre case non houbo ano en que non publicase unha ou varias obras, tanto de poesía coma de narrativa.
Os seus últimos éxitos foron o Premio Xerais en 2018 con Besta do seu sangue, o Premio de Poesía Fiz Vergara Vilariño no 2018 por As voces ágrafas e o Premio Jules Verne de Literatura Xuvenil 2019 con Os corpos invisibles.
Todas as súas obras acadan sempre o aplauso da crítica: de feito, en 2018 recibiu por Bibliópatas e fobólogos o Premio da Crítica de narrativa galega, outorgado pola Asociación Española de Críticos Literarios.
Non obstante, o traballo de Emma Pedreira no eido artístico non se circunscribe só aos libros: é pioneira nos mouthcollages/skincollages, que colga a miúdo no seu muro de Facebook.
Tamén elaborou mostras-exposicións coma a de O fotógrafo, na que conxuga as antigas fotografías de seu avó, poemas e colaxes. Ademais, formou parte da Plataforma de Crítica Literaria Feminista A Sega entre e os seus compañeiros e compañeiras dedicáronlle documentais (Emma Pedreira: o des-en-freo) e fanzines (Emma Pedreira: fanzine dunha persoa renacentista).
No club de lectura puidemos ler Besta do seu sangue., da que a crítica dixo:

Nesta obra faise unha revisión de xénero da figura e mito de Blanco Romasanta, coñecido tamén coma O sacauntos. Era Manuel ou Manuela? Ademais, tendo en conta que xa se escribiu moito sobre este tema, tivemos a oportunidade de debater sobre o feito de que nos interese algo do que xa se dixo tanto, pero ao parecer, non todo.
Non é a primeira vez que a autora reinterpreta mitos e/ou historias clásicas, sobre todo os contos de fadas, coma no Libro das mentiras.

Encontro na biblioteca de Estudos Locais do club de lectura con Emma Pedreira
Ademais, puidemos trasladarlle todas as nosas dúbidas á autora, tanto desta como doutras obras, pois tivo a xentileza de acompañarnos nunha sesión do club. Moitas grazas, Emma Pedreira!
La tetería del oso malayo (David Rubín) e Las hijas del César (Pablo Núñez)
Durante os pasados meses, dous dos libros que limos no club de lectura da biblioteca de Estudos Locais foron La tetería del oso malayo, do galego David Rubín, e Las hijas del César, do tamén galego Pablo Núñez.
LA TETERÍA DEL OSO MALAYO

![]()
David Rubín naceu en Ourense en 1977. Estudou Deseño Gráfico e na actualidade traballa no eido do cómic, a animación e a ilustración.
Coa súa primeira obra longa, El circo del desaliento (Astiberri, 2005), foi nominado como autor revelación no Salón Internacional del Cómic de Barcelona de 2006. Neste libro aparece Onde ninguén pode chegar (editado en galego, castelán, italiano e francés), Premio “Castelao” de Banda Deseñada 2005 concedido pola Deputación da Coruña. María Lado, poeta galega, participou tamén no tomo poñendo texto a unha das súas historias curtas.
En 2006 publicou La tetería del oso malayo (Astiberri, 2006), que tamén veu a luz en Francia, Italia e a República Checa. Grazas a esta obra foi nominado en catro categorías no Salón Internacional del Cómic de Barcelona 2007, obtendo o galardón a autor revelación. Tamén foi finalista do I Premio Nacional del Cómic.
Outros traballos a destacar del, xa que a súa obra é cuantiosa, son os dous volumes de El Héroe (Astiberri, 2011 e 2012), traducidos ao italiano e ao francés; a adaptación de obras da literatura clásica como Romeo & Julieta (SM, 2008. Guión de Ricardo Gómez Gil) ou El monte de las ánimas (SM, 2009. Guión propio); a participación na revista en galego Golfiño, distribuída con La Voz de Galicia; e mesmo a realización do cómic Uxío Novoneyra: A voz herdada (2010) distribuído pola Xunta de Galicia en homenaxe ao escritor do Courel.
No ano 2018 foi nominado a 4 premios Eisner, os Oscar do mundo do cómic: Mellor Serie Regular (Black Hammer), Mellor Adaptación (Beowulf), Mellor Debuxante e Mellor Colorista.
La tetería del oso malayo recopila diferentes historietas publicadas polo autor na desaparecida revista Dos Veces Breve, entre outras inéditas. A obra está distribuída en:
-
Prólogos
-
...comienza a girar. Autobiográfico? Autorretrato? Referencias a clásicos como Prometeo ou Sigfrido.
-
01: detrás de la barra (DVB 3, redebuxado). Por que un oso malayo? Por que unha tetería?
-
02: la luciérnaga (DVB 4, redebuxado e ampliado). Historias de desamores típicas? Transmitir sons con debuxos.
-
03: antón en llamas (Inédita). O autor engánanos? Violencia machista.
-
04: gira la llave (DVB 5, retocado). Brancos e negros. Onde quedan os grises? Ás veces, a solución é tan obvia que non a vemos diante das narices.
Tuvimos que quitarnos las mallas para sentirnos por fin como verdaderos idiotas. Como payasos tras la función.
-
05: órdenes (DVB 7, retocado). Historias antibélicas. O ser humano é malo por natureza?
-
06: chaleco antibalas para una niña (DVB 8, retocado). Abuso sexual muller-home. Como educamos as futuras xeracións? Medo constante.
-
07: patatas (Premio “Na Vangarda” da Xunta de Galicia 2005, traducido e retocado). Hai esperanza? As patacas na cultura galega.
-
08: las cosas que terminan por romperse (Inédita). O amor dura para sempre? Todas as cousas rompen? Prostitución.
-
clientes asiduos (algo más que un dramatis personae)
-
…se detiene.
Aínda que os e as asistentas ao club non estaban familiarizadas coa lectura de banda deseñada/tebeo/cómic/novela gráfica/historia gráfica (os termos deron para un bo debate), foi unha iniciación ao xénero inmellorable.

Imaxe sacada da páxina web do autor
Pablo Núñez naceu en Lugo no ano 1973 e é funcionario da Xunta de Galicia, onde exerceu diversos postos nas Consellarías de Educación e Ordenación Universitaria ou Medio Rural, entre outras.
Las hijas del César foi a súa primeira novela, coa que quedou entre os finalista do Premio Planeta de Novela 2006 e na que se pode apreciar o gran amor que ten pola súa cidade e a súa historia. Grazas a unha promesa feita na Feira do Libro da Coruña (que a cidade herculina sería escenario e protagonista dunha das súas obras), naceu Juego de Reinas (Edhasa, 2017), na que volve retomar o mundo celta.
A súa segunda novela, Ladrones de historia (Alrevès), está ambientada na Guerra Civil española e no espolio artístico sufrido polo país aproveitando o conflito bélico.
Entre os premios que acadou destacan o Premio Nacional Begonte de Periodismo (2010) ou o accésit no Premio de Poesía Concello de Paradela (2011).
Colaborou con diversos medios de comunicación: El Progreso, La Voz de Galicia, Cadena SER, Galicia Digital… e tamén participou en numerosas publicacións e obras colectivas.

A novela deu pé a unha animada conversa sobre o uso dos anacronismos nas novelas históricas, sobre o pouco explotada que están algunhas partes da nosa historia (entre elas, o pasado romano de Lugo) ou sobre o mito (ou non) dos celtas en Galicia.
“Yo que tú, aceptaba. No vas a conseguir nada quedándote por aquí.”


¡Gabriel iba a ser la gloria de la casa! Se llamaba 

Primera novela de Anne Bronte, publicada en 1847.
Brontë






