Monthly Archives: Agosto 2014

A escrita que fala coa realidade

Nos pasados meses na Biblioteca Ágora tivemos ao servizo das e dos usuarios a mostra bibliográfica Libros #para cambiar o mundo, conformada por obras de diferentes autores cunha intencionalidade común: a de deitar a súa mirada literaria sobre a realidade social da súa época e as posibilidades de a mudar no camiño da xustiza e da igualdade.

Nesas datas tamén desde o suplemento Babelia do xornal español El País se trataba o tema cun especial que trataba esta cuestión, tomando como punto de partida o éxito de Rafael Chirbes en 2013 coa novela En la orilla.

La crisis económica ha abierto un hueco en las librerías a novelas, ensayos y poemas atravesados por el paro, los desahucios o la precariedad laboral. Entre ellos emerge casi como un emblema la última novela de Rafael Chirbes, En la orillamejor libro de 2013 para varios periódicos españoles —éste incluido— y reciente premio Nacional de la Crítica. Sorprendido de su propio éxito, el escritor lo atribuye a la desolación y el cabreo de la gente: “En momentos menos feroces me verían como a un peligroso radical”. 

4709370 acusacion_xiana_arias   porca-terra

No noso caso, a pretensión da nosa mostra ficaba expresada desde o inicio dun xeito que queríamos fose a un tempo comprensible e aberto.Deste xeito preguntabamos aos usuarios, e a nós mesm@s, pola capacidade real da literatura, da escritura, para modificar a realidade e transformar as nosas vidas.

É a literatura unha fronte máis na loita polo cambio social? Debe a literatura comprometerse na mellora da sociedade, poñerse ao lado dos humildes, dar voz ás causas xustas que necesitan ser divulgadas? Na mostra “Libros para cambiar o mundo” simplemente nos achegamos a obras -novela, poesía, teatro, cómic- que hoxe en día removen a conciencia dos lectores e non rexeitan a intervención social, ben sexa a través dos temas que tratan ou das intencionalidades últimas que manifestan.

A posibilidade de interacción coa nosa proposta obtivo respostas por parte de autores e autoras do noso sistema cultural a través das redes sociais. Algúns deles mesmo realizaron as súas recomendacións particulares para a mostra. Martin Pawley, por exemplo, fixouse nas obras La princesa manca de Gustavo Martín Garzo, A illa de todas as illas de Xabier P. Docampo, Oliver Twist de Charles Dickens ou o Decamerón de Bocaccio. María Reimóndez, pola súa parte, animaba á lectura de Despois da medianoitede Salma  e de Aquel lugar de Antía Nara.

 

032b2cc93620121127120517   mudar

 

As relacións entre literatura e cambio político e social foron tamén abordadas na mostra, e para iso recomendamos obras ensaísticas como:

Un pistoletazo en medio de un concierto. Acerca de escribir de política en una novela(Editorial Complutense). Belén Gopegui

Ahí es nada. Nuevos ensayos sobre el mundo y la poesía y el mundo (El Gallo de Oro). Jorge Riechmann

Todo lo que era sólido (Seix Barral). Antonio Muñoz Molina

 El asco indecible (Pamiela). Miguel Sánchez-Ostiz

 Rosto negro. O contexto das literaturas africanas (Laiovento). Francisco Salinas Portugal.

 Literatura de resistencia (Laiovento). Bárbara Harlow.

La batalla de los intelectuales (Hiru). Alfonso Sastre.

 

Finalmente, canto ao propio préstamos de obras incluídas na mostra, facemos notar as obras que, con catro préstamos cada unha, máis lecturas tiveron nos dous meses de duración da nosa actividade:

 La soledad del corredor de fondo, Allan Sillitoe

Opiniones de un payaso, Heinrich Boll

Arrancad las semillas, fusilad a los niños, Kenzaburo Oé

Las uvas de la ira, John Steinbeck

Non pretendemos con este breve post máis que convidar ás lectoras e lectores deste blog a que continúen pola súa conta coa procura e recomendación de textos que se poidan integrar nesta agra aberta da literatura que non pecha os ollos á realidade social deste tempo.

Con dizir flama non se quema la boca, dicía o refrán sefardí, e é certo. Non poderán as palabras substituír aos feitos, mais acreditamos igualmente no poder creador e transformador da palabra e partimos dela como motor necesario da humanidade para manchar as mans en favor dos humildes. Sen dicilas, as cousas non existen. Un mundo mellor, máis xusto, é posible e é necesario, e hai quen na escrita busca achegarse a esa tentativa.

Antigua luz

Billy Gray era mi mejor amigo y me enamoré de su madre.

He de decir que de Jonh Banville como tal no había leído  cosa alguna hasta ahora.  Sí leí una novela de él,  “La rubia de ojos negros”, escrita bajo el seudónimo de Benjamín Black, novela de serie negra que sinceramente me gustó. En la misma ya observé un estilo descriptivo que me llamó la atención por su versatilidad y empleo del lenguaje. En la que tenemos entre manos esta cualidad alcanza grados superlativos.

La novela es profundamente intimista. Alexander Clave, actor de teatro, ya anciano nos relata con todo lujo de detalles, de aquí mi comentario sobre su prosa, como había sido su primer amor; la madre de ese amigo que se menciona en el primer párrafo. Nos lleva de la mano a aquellos años, a aquellos sitios que sirvieron de cobijo al mencionado idilio. Nos hace vislumbrar como eran, que ambiente, cosas, naturaleza rodeaban sus encuentros con la Sra. Gray, como era ella, su carácter, su vida cotidiana. Sus encuentros amorosos descritos al detalle sin necesidad de emplear palabras escabrosas. Y todo esto mezclado con su propia vida, con sus reflexiones  y actos de chico adolescente que vive un amor adulto, sin darse cuenta que lo que él considera así no es más que una pasión, un ir a ninguna parte, algo que más tarde o temprano tendrá que terminar y dejará una profunda herida, como así sucede.

Al ser algo recordado años después es normal que la memoria distorsione la realidad y añada o quite hechos que no fueron o sí  fueron. Es algo que tendrá su importancia en el final de la historia, a mi modo de ver muy logrado.

El desarrollo de la trama no es lineal. Alex, así se hace llamar, evoca su pasado juvenil a la vez que nos cuenta otro pasado más reciente, ya adulto, casado y padre, junto con su actual situación, la de un actor de teatro cuasi jubilado que tiene la amargura de haber perdido a una hija y de no sentirse feliz en su matrimonio.

Un hecho singular contribuirá a que su vida tenga nuevos horizontes. Un productor cinematográfico cuenta con él para el rodaje de una película sobre la vida de un personaje recientemente fallecido. Su compañera en la ficción será una joven y popular actriz con la que intimará y con la que vivirá unos momentos trágicos. El encuentro con la hija de la Sra. Gray, Kristti,  tantos años después, servirá para poder relativizar aquella juvenil pasión y a la vez le dará ánimos para indagar en los detalles que influyeron en la muerte de su hija y poder así librarse de la otra obsesión de su vida.

Como resumen decir que la novela con las dificultades comentadas sobre la forma en que está escrita y pese a que en ocasiones nos puede parecer repetitiva, mantiene el interés de la trama hasta el final. Recomiendo un diccionario a mano ya que la riqueza del lenguaje hace que en ocasiones se utilicen palabras que requieren su uso. Al menos a mi me pasó.

Jonh Bamville es un novelista irlandés nacido en Wesford en 1945. Está considerado uno de los grandes talentos de la lengua inglesa. Ha recibido el Premio Booker en 2005. Escribe también novelas de serie negra bajo el seudónimo de Benjamin Black.

Desde muy joven quiso ser escritor. Estudio en  una escuela de los Hermanos Cristianos y en el colegio católico de San Pedro de Wesford. Al terminar en vez de ir a la universidad se puso a trabajar en la compañía aérea Aer Lingus,  lo que le permitía viajar por el mundo. Más tarde diría de esta decisión que fue un gran error, que debió ir a la universidad y tomarse un tiempo para emborracharse y enamorarse. Pero quería irse de su familia, quería ser libre.

Vivió en EEUU entre 1968 y 1969. Al regresar a Irlanda entró a trabajar como periodista en The Irish Press, del que llegó a ser subdirector jefe. A la desaparición de dicho diario pasó al The Irish Times. Es colaborador habitual de The New York Review of Books.

Publicó su primer libro en 1970, una recopilación de relatos titulada Long Lankin , a la que seguirían un a serie de novelas, Nightspawn, Birchwood, la llamada trilogía de la revoluciones – Copérnico (1976), Kepler (1981) y La carta de Newton (1982) – y cerca de una docena de novelas más entre las que destacan El Libro de las pruebas, (1989) finalista al Premio Brooker  y El mar (2005)  que gano el preciado galardón.

Banville es conocido por el estilo preciso de su prosa. Su ingenio y su humor negro muestran la influencia de Nabokov.

En 2006 aparece el primer libro de Benjamin Black, El secreto de Christine, a la que han seguido otras cuatro novelas negras.

Sobre su desdoblamiento como escritor ha dicho: “El arte es una cosa extraña. Bajo el sombrero de Bamville puedo escribir 200 palabras al día. Un día decidí que podía convertirme en otro y bajo ese segundo sombrero, en esa segunda piel, puedo irme a comer después de haber escrito mil palabras, tal vez 2000, y disfrutar con ello. Es increíble  descubrir como otro tipo puede vivir tu vida, usar tus manos y deleitarse con eso. Escribir es un trabajo peculiar…. . Escribir es como respirar. Lo hago por necesidad. Por mi propia boca y ahora también por la de Black”.

Para Banville, que también ha escrito piezas de teatro, su oficio tiene mucho de samurái: “Tener el valor, sabiendo previamente que vas a ser derrotado, y salir a pelear: eso es la literatura”.

Está en posesión de numerosos premios y distinciones.

En este año 2014 le han concedido el Premio Príncipe de Asturias de las Letras

I Día das Galegas nas Letras

Mañá venres 15 de agosto unha romaría celebrará na Estrada o I Día das Galegas nas Letras, organizado pola plataforma de crítica literaria A Sega e dedicado a Dorothé Schubarth, compiladora do Cancioneiro Popular Galego.

doro

Nace así o “Día das Galegas nas Letras” para visibilizar o papel da muller na literatura. E é que dende o establecemento do Día das Letras Galegas no ano 1963 até agora, só das 51 persoas homenaxeadas -Xosé Filgueira Valverde convertirase na número 52 no vindeiro ano- tres foron mulleres: Rosalía de Castro (1963), Francisca Herrera Garrido (1987) e María Mariño (2007).

 

“Temos claro que o Día das Letras Galegas é un día importante. É un punto de comunicación co mundo literario e cultural e coa cidadanía. As mulleres non deberían estar excluídas; que non estean aí é unha perda de oportunidade”

sinala a escritora María Reimóndez.Para axustar a débeda e quitar do silencio das liñas da literatura a figura da muller, A SEGA, Plataforma de Crítica Literaria Feminista, convoca asi para o vindeiro 15 de agosto o I Día Das Galegas nas Letras.

No acto participarán entre outras as cantadoras Paula Carballeira e Mercedes Peón, a guitarrista Isabel Rei e as pandeireteiras Habelas Hainas.

O fin é homenaxear a unha muller que contribuíra “de forma sobranceira á cultura en xeral e á literatura en particular”, apuntan dende A Sega, e o nome propio deste ano é a musicóloga suíza Dorothé Schubarth. Esta muller -coa axuda lingüística do filólogo Antón Santamarina- recolleu en cinco anos cancións populares por toda Galicia. Ese traballo publicouse en sete volumes no ano 1984, co patrocinio da Fundación Barrié de la Maza, baixo o nome de Cancioneiro Popular Galego e segundo o Arquivo Sonoro de Galicia do Consello da Cultura Galega supón “a obra fundamental sobre o folclore musical de Galicia”.

catálogo das Bibliotecas Municipais da Coruña

 

A obra está dispoñible nas nosas bibliotecas municipais.

 

Libros para soñar

Dicía o célebre escritor Roald Dahl (Llandaff, 1916 – Oxford, 1990):

Por riba de todo, mira con ollos curiosos este mundo que nos rodea, porque os mais grandes segredos están sempre ocultos nos lugares mais pequenos. Aqueles que non cren na maxia endexamais a atoparán“.

Cando eramos pequenos atopar maxia en cada recuncho e asombrarnos da beleza do mundo que nos rodea era tarefa doada. Incluso deixábamos voar a nosa imaxinación e construír novos mundos semellaba posible. Sen embargo, a medida que crecemos e a nosa apretada axenda de adultos nos absorbe, abandonamos nalgún momento a nosa capacidade de soñar, de imaxinar e de asombrarnos ante as pequenas marabillas. Por este motivo, quero compartir convosco cinco libros que aínda sendo infantís, son de lectura recomendada para adultos, tanto pola temática que abordan -invitando á reflexión- como polas ilustracións -que son obras de arte en si mesmas.

Escucho, miro

Escucho, miro / Cosettta Zanotti ; ilustracións de Cristiana Cerreti. Barcelona: Sleepyslaps, 2011.

En moitas ocasións na nosa vida miramos sen observar e oímos sen escoitar.

Esta obra é un poema visual que invita a escoitar e observar as pequenas cousas de cada día, a prestar atención ás nosas propias emocións e sentimentos e … a sentir.

Miro las pequeñas cosas,

las escucho y entiendo que …

¡son grandes!

Dreaming

Dreaming = La semilla de los sueños / Isabella Grott, ilustracións ; Gianlucca Rossi, texto. Valencia: Legua, 2012.

Un álbum ilustrado infantil que nos permite reflexionar sobre o que significa soñar e que nos desvela o misterio para non perder nunca esa capacidade ao longo da nosa vida.

Otros me han dicho que …

para hacer brotar la flor más de 100 veces debemos SENCILLAMENTE SEGUIR SIENDO NIÑOS

Dentro de mi imaginacionDentro de mi imaginación / Marta Arteaga ; ilustrado por Zuzanna Celej. Madrid: Cuento de Luz, 2012.

A imaxinación é unha arma moi poderosa que nos permite crear novas realidades e viaxar a lugares descoñecidos. Esta obra anímanos a abrir a porta á nosa imaxinación e descubrir que hai tras dela.

Medalla de ouro na categoría de Mellor Álbum Ilustrado Infantil nos Living Now Boook Awards e primeiro premio nos International Latino Book Awards pola ilustración de portada.

Mi imaginación es como un mar de pensamientos que se deslizan flotando en el agua. Gotas que resbalan y contienen mis ideas, y se hacen reales al mirarlas

A nena a que non deixaban ser felizA nena á que non deixaban ser feliz / Luz Beloso, ilustracións ; Miguel Ángel Alonso Diz, texto. Vigo: A Porta Verde do Sétimo Andar, 2013.

Un libro infantil de lectura case obrigada para adultos, e digo case porque, utilizando palabras de Jorge Luis Borges, a lectura debe ser unha das formas de felicidade e non se pode obrigar a ninguén a ser feliz.

Ilustracións dunha beleza incomparable e un texto marabilloso que invita a reflexionar sobre a importancia de ser un mesmo, de expresarse libremente e de reivindicar os soños nunha sociedade na que o poder establecido tenta limitar dereitos e liberdades.

A INFELICIDADE. E non hai muros o suficientemente altos nin morte tan horrible como o feito de existir nas sombras dun mesmo, na eterna negación da alma. Ningún home ou muller é quen de coutar que pode facer ou non facer unha persoa. Non hai límites aos nosos soños

El arbol rojoEl árbol rojo / Shaun tan. [Cádiz]: Barbara Fiore, 2007.

Hai días nos que a desesperanza se apodera de nós e comezar o día parece misión imposible.

Esta obra, a través dunhas imaxes tremendamente expresivas e un texto breve pero profundamente poético, permítenos realizar unha viaxe polas emocións e sentimentos, deixándonos unha mensaxe de superación e optimismo.

Premio Patricia Wrightson nos NSW Premier’s Book Awards e premio le Prix Octogones 2003 do Centre International d’Études en Litterature de Jeunesse.

A veces el día empieza vacío de esperanzas y las cosas van de mal en peor…